کشاورزی لرستان - اولین مجله علمی کشاورزی دانش سبز (دانشجویان لرستانی)
در سال1387 سال نوآوری و شکوفایی ایران اسلامی شروع کار و تلاش می کنیم آخرین اخبار و مقالات علمی کشاورزی و لینک سایتهای برتر کشاورزی را در وب قرار دهیم ...
کلمات کلیدی مطالب
نویسنده: سجاد - چهارشنبه ۳٠ اردیبهشت ۱۳۸۸

پیام تسلیت رهبر انقلاب در پی درگذشت آیت‌الله بهجت

27/2/1388

در پی ارتحال عالم ربانی، حضرت آیت الله بهجت - رهبر معظم انقلاب اسلامی در پیام تسلیتی، درگذشت آن فقیه عالیقدر و عارف روشن ضمیر را ضایعه ای جبران ناپذیر خواندند و این مصیبت سنگین را به حضرت بقیه الله ارواحنا فداه، علمای اعلام، مراجع عظام، خاندان مکرم و همه ارادتمندان آن بزرگوار تسلیت گفتند. متن پیام به این شرح است:

بسم الله الرحمن الرحیم
 
انا لله و انا الیه راجعون

با دریغ و افسوس فراوان خبر یافتیم که عالم ربانی، فقیه عالیقدر و عارف روشن ضمیر حضرت آیت الله آقای حاج شیخ محمدتقی بهجت «قدس الله نفسه الزکیه» دار فانی را وداع گفته و به جوار رحمت حق پیوسته است.
برای اینجانب و همه ی ارادتمندان آن مرد بزرگ، این مصیبتی سنگین و ضایعه ای جبران ناپذیر است: ثلم فی الاسلام ثلمه لا یسدها شیء. آن بزرگوار که از برجستگان مراجع تقلید معاصر به شمار می رفتند، معلم بزرگ اخلاق و عرفان و سرچشمه فیوضات معنوی بی پایان نیز بودند. دل نورانی و مصفای آن پارسای پرهیزگار، آیینه ی روشن و صیقل یافته ی الهام الهی، و کلام معطر او راهنمای اندیشه و عمل رهجویان و سالکان بود.
اینجانب تسلیت صمیمانه ی خود را به پیشگاه حضرت بقیه الله ارواحنا فداه تقدیم می دارم و به حضرات علمای اعلام و مراجع عظام و شاگردان و ارادتمندان و مستفیضان از نَفَس گرم او و بویژه به خاندان مکرّم و آقازادگان ارجمند ایشان تسلیت عرض می کنم و برای خود و دیگر داغداران از خداوند متعال درخواست تسلا و برای روح مطهر آن بزرگوار طلب رحمت و مغفرت می کنم.

والسلام علیه و رحمه الله
سیدعلی خامنه ای

27/اردیبهشت/1388
22/جمادی الاول/1430

نویسنده: سجاد - سه‌شنبه ٢٩ اردیبهشت ۱۳۸۸

بیانات در دیدار استادان و دانشجویان کردستان‏

27/2/1388

بسم‏اللَّه‏الرّحمن‏الّرحیم‏
 این جلسه‏اى که در جمع شما جوانان، دانشجویان، فرزانگان، در این محیط دانشگاهى برگزار شد، بسیار جلسه‏ى پرثمر و امیدبخشى است. جمع جوانان - بخصوص وقتى در محیط دانشگاه، در فضاى دانشگاهى و فراهم‏آمده‏ى از جمع دانشجویان و اساتید و فرزانگان باشد - براى گوینده و شنونده و فضاى عمومى کشور، نویدبخش است. اگر چه من بخاطر آشنائى‏اى که با مجموعه‏هاى دانشجوئى دارم و ارتباطى که بحمداللَّه در طول سالیان همچنان باقى بوده است و ان‏شاءاللَّه باقى خواهد بود، با روحیه‏ى پیشرفت‏طلب، نوآور، پرنشاط و با طراوت دانشجویان آشنا هستم؛ ولى مشاهده‏ى این جمع متراکم و بخصوص مطالبى که عزیزان ما - از دانشجویان، جوانان و اساتید - در این جا بیان کردند، نویدهاى بیشترى را به انسان میدهد. با این روحیه و با این نشاط، مطمئن هستیم و همه مطمئن باشند که فرداى نظام جمهورى اسلامى - که کشور در دست شما جوانها خواهد بود - به مراتب از امروز این نظام و این کشور پیشرفته‏تر و بهتر خواهد بود. همچنانى‏که ما از روز اول انقلاب تا امروز بحمداللَّه هیچ لحظه‏اى توقف نکردیم و پیش رفتیم، من پیش‏بینى میکنم در سالهاى آینده - به برکت این بیدارى جوانانه‏ى شما و توجه به علم و توجه به آرمانها و احساس مسئولیتى که انسان در نسل جوان مشاهده میکند - این شتاب مضاعف خواهد شد. من هرگز سخنان و حرفهاى منفى‏اى را که بعضى از سر تعصبها و بعضى از سر غفلتها در گوشه و کنار میزنند و میخواهند نسل جوان را، نسل جوانِ روى‏گردانده‏ى از آرمانها معرفى کنند، باور نکرده‏ام و باور نخواهم کرد. جوان ما رو به جلو دارد، هدف‏دار است، امیدوار است، مبنادار است و ان‏شاءاللَّه با نیروى جوانى این بارهاى سنگین را به پیش خواهد برد.
 قبل از آن که به مطلبى که در ذهن آماده کرده‏ام تا عرض بکنم، بپردازم، نگاهى بکنیم به آنچه که دوستان در این جا فرمودند. عموماً مطالب دل‏نشینى گفته شد و راهکارهائى هم که ارائه شد، راهکارهاى درست و مفیدى است و غالباً ناظر به مسائل دانش، فناورى، محیط دانشگاه، آزمایشگاه، بالا بردن کیفیت و پیشنهادهاى گوناگون در تأکید و پشتیبانى از صنایع دانش‏بنیاد و از این قبیل مطالب بود که همه‏ى اینها مورد تأیید ماست. نکات تازه‏اى هم در این بیانات وجود داشت که من امیدوارم آقایانى که در این جا تشریف دارند - وزیر محترم علوم و وزیر محترم بهداشت و درمان و معاون محترم علمى رئیس جمهور - به این نکات توجه کنند: هم در زمینه‏ى جذب نخبگان و هم در زمینه‏ى ارتباطات لازم و بقیه‏ى پیشنهادهائى که گفته شد. به نظر من پیشنهادهاى بسیار خوبى بود و همه‏اش باید مورد توجه قرار بگیرد. و من ان‏شاءاللَّه بعد از بازگشت از سفر، از برادران مسئول خواهم خواست که گزارش اجرائى شدن این پیشنهادها را - در حدى که معقول و ممکن هست - به من بدهند.
 این دختر عزیزمان در مورد «مجلس دانشجوئى» پیشنهاد کردند. اسم قشنگى است؛ لیکن کارهاى نمایشى، نه گره از کار دانشجو باز میکند و نه گره از کار کشور. باید هر چه میتوانیم از کارهاى ظاهرى و سطحى و نمایشى و شعارى کم کنیم و توجهمان را به کارهاى بنیانى، اصلى، حقیقى و پیش‏برنده، بیشتر کنیم. حالا فرضاً مجلس دانشجوئى تشکیل شد؛ شما ببینید انتخابات این مجلس چقدر وقت دانشجوهاى کشور را خواهد گرفت! از کدام دانشگاه، از کدام شهر، با کدام گرایش، با کدام جهت‏گیرى فکرى یا سیاسى و معارضات و غیره! ما حالا همه‏ى همتمان این است که هرچه بیشتر شعله‏ى علم را و تحقیق را توى محیط دانشجوئى برافروخته کنیم. وانگهى دختر عزیزمان گفتند این مجلس دانشجوئى قدرت اجرائى هم داشته باشد. خب اگر مجلس است، قدرت اجرائى‏اش دیگر چرا؟ هم تصمیم بگیرد هم خودش اجرا کند! با کشاندن این ماجرا به داخل دانشگاه‏ها، ببینید بر سر دانشگاه‏ها چه خواهد آمد! من با اهتمام به دانشجو، اعتناى به دانشجو، شنیدن حرف دانشجو، نوازش کردن دانشجو و کمک کردن به دانشجو صد در صد موافقم؛ اما اینها راهش نیست.
 این دختر عزیزمان، خیلى هم قشنگ و زیبا و با هیجان صحبت کردند؛ خود ما هم که پیرمرد هستیم وقتى که یک جوانى با هیجان حرف میزند، کأنّه حالت جوانى احساس میکنیم. در کنار این باز گفتند: این مجلس صدا را به گوش مسئولین برساند. به نظر من بهتر از مجلس دانشجوئى، همین مجلسى است که الان شما دارید؛ این جور مجالس را زیاد کنید. یکى از عللى که من توى دانشگاهها میروم - در هر سفرى مقیدم حتماً یک برنامه‏ى دانشجوئى داشته باشم، در تهران هم احیاناً به دانشگاههاى مختلف سر میکشم - همین است که مایلم پاى مسئولان به دانشگاهها باز بشود و با دانشجویان رو به رو بگویند و بشنوند. امروز حرفهائى را که شما در این جا زدید، در صدا و سیما منتشر خواهد شد و در سرتاسر کشور منعکس خواهد شد؛ به گوش بنده که یک مسئول هستم رسید، به گوش مسئولان دانشگاهى رسید، به گوش دیگر مسئولان هم خواهد رسید؛ چه وسیله‏اى بهتر از این؟ هر چه میتوانید جلسات دانشجوئى را با همین شکل صمیمى، باز و بدون رودربایستى برگزار کنید. و البته با کم کردن تعارفها! من با اینکه دوستان بیایند و راجع به این حقیر کوچک، تعبیرات مبالغه‏آمیز به کار ببرند، خیلى هم موافق نیستم. بگذاریم ارتباطات یک قدرى با صفاتر، صمیمى‏تر و طبیعى‏تر باشد. دانشجویان حرفهاشان را بزنند، مسئولین بشنوند؛ گاهى مسئولین هم یک حرفى براى دانشجویان دارند، بگویند. به هر حال، جلسه، جلسه‏ى خیلى خوبى بود. من از یکایک کسانى که صحبت کردند تشکر میکنم.
 موضوعى که من میخواهم عرض بکنم، موضوعى است که با طبیعت جوان و طبیعت دانشجو صد در صد موافق است و نگاه به آینده دارد. چون آینده متعلق به شماست. ما امروز هرچه راجع به آینده بگوئیم، در حقیقت نگاه کردن و گفتن و اشاره کردن به برهه‏اى از زمان است که آن برهه متعلق به شماست؛ وجود واقعى شما در آن برهه تعیین کننده و کارگشاست. این موضوعى که نگاه به آینده دارد، مسئله‏ى شعار دهه‏ى چهارم است - که شروع شده - یعنى پیشرفت و عدالت. اعلام کرده‏ایم که این دهه، دهه‏ى پیشرفت و عدالت باشد. البته با گفتن و با اعلام کردن، نه پیشرفت حاصل میشود و نه عدالت؛ اما با تبیین کردن، تکرار کردن و همت‏ها و عزم‏ها را راسخ کردن، هم پیشرفت حاصل میشود و هم عدالت. ما میخواهیم مسئله‏ى پیشرفت و عدالت، در دهه‏ى چهارم به یک گفتمان ملى تبدیل بشود. همه باید آن را بخواهیم؛ تا نخواهیم، طراحى و برنامه‏ریزى و عملیات تحقق پیدا نخواهد کرد و به هدف هم نخواهیم رسید؛ باید تبیین بشود. من میخواهم یک قدرى راجع به این مسئله‏ى پیشرفت صحبت کنم. مسئله‏ى عدالت هم باز یک باب واسع و طولانى دیگرى است.
 ابتدا شکل کلى بحث را میگویم و سعى میکنم که ان‏شاءاللَّه هرچه بتوانم، موجزتر و کوتاه‏تر بگویم. شکل کلى بحث امروز این است: برخى از مختصات پیشرفت را عرض میکنیم تا قواره‏ى کلى و نماى کلى‏اى که ما براى پیشرفت در ذهن داریم، روشن بشود - عمده‏ى بحث هم همین است - بعد برخى از پیش‏نیازهاى یا نیازهاى پیشرفت را میشماریم؛ بعد هم اگر مجالى بود، به برخى از موانعى که در این راه وجود دارد و آسیبهائى که ممکن است گریبان ما را در این راه بگیرد، اشاره میکنیم.
 در مسئله‏ى اول - یعنى تبیین نماى کلى پیشرفت - من چند نکته را میگویم که مجموع این نکات، این نماى کلى را به ما نشان خواهد داد.
 نکته‏ى اول این است که ما وقتى میگوئیم پیشرفت، نباید توسعه‏ى به مفهوم رائج غربى تداعى بشود. امروز توسعه، در اصطلاحات سیاسى و جهانى و بین المللى حرف رائجى است. ممکن است پیشرفتى که ما میگوئیم، با آن چه که امروز از مفهوم توسعه در دنیا فهمیده میشود، وجوه مشترکى داشته باشد - که حتماً دارد - اما در نظام واژگانى ما، کلمه‏ى پیشرفت معناى خاص خودش را داشته باشد که با توسعه در نظام واژگانى امروز غرب، نبایستى اشتباه بشود. آن چه ما دنبالش هستیم، لزوماً توسعه‏ى غربى - با همان مختصات و با همان شاخصها - نیست. غربى‏ها یک تاکتیک زیرکانه‏ى تبلیغاتى را در طول سالهاى متمادى اجرا کردند و آن این است که کشورهاى جهان را تقسیم کردند به توسعه‏یافته، در حال توسعه و توسعه‏نیافته. خب، در وهله‏ى اول انسان خیال میکند توسعه‏یافته یعنى آن کشورى که از فناورى و دانش پیشرفته‏اى برخوردار است، توسعه‏نیافته و در حال توسعه هم به همین نسبت؛ در حالى که قضیه این نیست. عنوان توسعه‏یافته - و آن دو عنوان دیگرى که پشت سرش مى‏آید، یعنى در حال توسعه و توسعه‏نیافته - یک بارِ ارزشى و یک جنبه‏ى ارزش‏گذارى همراه خودش دارد. در حقیقت وقتى میگویند کشور توسعه یافته، یعنى کشور غربى! با همه‏ى خصوصیاتش: فرهنگش، آدابش، رفتارش و جهت‏گیرى سیاسى‏اش؛ این توسعه‏یافته است. در حال توسعه یعنى کشورى که در حال غربى شدن است؛ توسعه‏نیافته یعنى کشورى که غربى نشده و در حال غربى شدن هم نیست. این جورى میخواهند معنا کنند. در واقع در فرهنگ امروز غربى، تشویق کشورها به توسعه، تشویق کشورها به غربى شدن است! این را باید توجه داشته باشید. بله، در مجموعه‏ى رفتار و کارها و شکل و قواره‏ى کشورهاى توسعه‏یافته‏ى غربى، نکات مثبتى وجود دارد - که من ممکن است بعضى‏اش را هم اشاره کنم - که اگر بناست ما اینها را یاد هم بگیریم، یاد میگیریم؛ اگر بناست شاگردى هم کنیم، شاگردى میکنیم؛ اما از نظر ما، مجموعه‏اى از چیزهاى ضد ارزش هم در آن وجود دارد. لذا ما مجموعه‏ى غربى شدن، یا توسعه‏یافته‏ى به اصطلاحِ غربى را مطلقاً قبول نمیکنیم. پیشرفتى که ما میخواهیم چیز دیگرى است.
 مطلب دوم این است که پیشرفت براى همه‏ى کشورها و همه‏ى جوامع عالم، یک الگوى واحد ندارد. پیشرفت یک معناى مطلق ندارد؛ شرائط گوناگون - شرائط تاریخى، شرائط جغرافیائى، شرائط جغرافیاى سیاسى، شرائط طبیعى، شرائط انسانى و شرائط زمانى و مکانى - در ایجاد مدلهاى پیشرفت، اثر میگذارد. ممکن است یک مدل پیشرفت براى فلان کشور یک مدل مطلوب باشد؛ عیناً همان مدل براى یک کشور دیگر نامطلوب باشد. بنابراین یک مدل واحدى براى پیشرفت وجود ندارد که ما آن را پیدا کنیم، سراغ آن برویم و همه‏ى اجزاء آن الگو را در خودمان ایجاد کنیم و در کشورمان پیاده کنیم؛ چنین چیزى نیست. پیشرفت در کشور ما - با شرائط تاریخى ما، با شرائط جغرافیائى ما، با اوضاع سرزمینى ما، با وضع ملت ما، با آداب ما، با فرهنگ ما و با میراث ما - الگوى ویژه‏ى خود را دارد؛ باید جستجو کنیم و آن الگو را پیدا کنیم. آن الگو ما را به پیشرفت خواهد رساند؛ نسخه‏هاى دیگر به درد ما نمیخورد؛ چه نسخه‏ى پیشرفت آمریکائى، چه نسخه‏ى پیشرفت اروپائى از نوع اروپاى غربى، چه نسخه‏ى پیشرفت اروپائى از نوع اروپاى شمالى - کشورهاى اسکاندیناوى، که آنها یک نوع دیگرى هستند - هیچ کدام از اینها، براى پیشرفت کشور ما نمیتواند مدل مطلوب باشد. ما باید دنبال مدل بومى خودمان بگردیم. هنر ما این خواهد بود که بتوانیم مدل بومى پیشرفت را متناسب با شرائط خودمان پیدا کنیم. من این بحث را در محیط دانشگاه دارم میکنم؛ معنایش این است که این تحقیق و این پیگیرى و این تفحص را شما دانشجو، شما استاد و شما عنصر دانشگاهى، با جدیت باید انجام بدهید؛ و ان‏شاءاللَّه خواهید توانست.
 نکته‏ى بعدى هم نکته‏ى مهمى است: مبانى معرفتى در نوع پیشرفت مطلوب یا نامطلوب تأثیر دارد. هر جامعه و هر ملتى، مبانى معرفتى، مبانى فلسفى و مبانى اخلاقى‏اى دارد که آن مبانى تعیین کننده است و به ما میگوید چه نوع پیشرفتى مطلوب است، چه نوع پیشرفتى نامطلوب است. آن کسى که ناشیانه و نابخردانه، یک روزى شعار داد و فریاد کشید که باید برویم سرتاپا فرنگى بشویم و اروپائى بشویم، او توجه نکرد که اروپا یک سابقه و فرهنگ و مبانى معرفتى‏اى دارد که پیشرفت اروپا، بر اساس آن مبانى معرفتى است؛ ممکن است آن مبانى بعضاً مورد قبول ما نباشد و آنها را تخطئه کنیم و غلط بدانیم. ما مبانى معرفتى و اخلاقى خودمان را داریم. اروپا در دوران قرون وسطى، سابقه‏ى تاریخى مبارزات کلیسا با دانش را دارد؛ انگیزه‏هاى عکس‏العملى و واکنشى رنسانس علمىِ اروپا در مقابل آن گذشته را نباید از نظر دور داشت. تأثیر مبانى معرفتى و مبانى فلسفى و مبانى اخلاقى بر نوع پیشرفتى که او میخواهد انتخاب کند، یک تأثیر فوق العاده است. مبانى معرفتى ما به ما میگوید این پیشرفت مشروع است یا نامشروع؛ مطلوب است یا نامطلوب؛ عادلانه است یا غیرعادلانه.
 فرض بفرمائید در یک جامعه‏اى تفکر سودمحور مطرح است؛ یعنى همه‏ى پدیده‏هاى عالم با پول محک زده میشوند و اندازه‏گیرى میشوند: هر چیزى قیمت پولى‏اش و سود مادى‏اش چقدر است. امروز در یک بخش بزرگى از دنیا مسئله این است: همه چیز با پول سنجیده میشود! در این جامعه ممکن است برخى از کارها ارزشى باشد - براى خاطر اینکه آنها را به پول میرساند - اما در یک جامعه‏اى که در آن پول و سود، محور قضاوت نیست، همان کار ممکن است ضدارزش محسوب بشود. یا در یک جامعه‏اى اصالت لذت حاکم است. آقا شما چرا این عمل را مباح میدانید؟ چرا همجنس‏گرائى و همجنس بازى را مباح میدانید؟ میگوید: لذت است؛ انسان از او لذت میبرد! این شد اصالت لذت؛ وقتى اصالت لذت بر یک جامعه و بر یک ذهنیت عمومى حاکم بود، یک چیزهائى مباح میشود. اما وقتى شما در یک فلسفه‏اى، در یک ایدئولوژى‏اى و در یک نظام اخلاقى‏اى دارید تنفس میکنید که اصالت لذت در او وجود ندارد، یک کارهائى لذت هم دارد، اما نامشروع است، ممنوع است. لذت مجوز اقدام نیست، مجوز تصمیم‏گیرى نیست، مجوز مشروعیت نیست. اینجا دیگر شما نمیتوانید مانند همان جامعه‏اى که در آن اصالت لذت حاکم است، تصمیم‏گیرى کنید؛ مبانى معرفتى فرق میکند.
 یا در یک جامعه و در یک نظام اخلاقى‏اى، پول احترام مطلق دارد؛ از کجا آمده؟ مهم نیست. ممکن است از راه استثمار بدست آمده باشد، ممکن است از راه استعمار بدست آمده باشد، ممکن است از راه غارت بدست آمده باشد؛ فرقى نمیکند، پول است. البته امروز این چیزها اگر صریحاً گفته بشود - در آن جوامعى که به آنها مبتلایند - ممکن است انکار بشود؛ اما تاریخشان را که نگاه میکنید قضیه روشن میشود. در آمریکا، ریشه‏ى این مسئله‏ى آزادى فردى و این لیبرالیسمى که به آن افتخار میکردند و میکنند و یکى از ارزشهاى آمریکائى بحساب مى‏آورند، عبارت است از حفظ ثروت شخصى. یعنى محیطى که آمریکا در آن محیط بوجود آمد و با آن مردمى که آن روز در آمریکا جمع شده بودند، حفظ فعالیت و تلاش مادى، نیاز به این داشت که به ثروت شخصى افراد یک ارزش مطلقى داده بشود. البته این از نگاه جامعه شناختى و با نگاه واقعى - متنى به جامعه‏ى آمریکائى، داستان خیلى مفصلى دارد. آن روزى که منطقه‏ى آمریکا - نه نظام سیاسى آمریکا - به عنوان محلى براى کسب درآمد با آن زمینه‏ى طبیعى پرسود تبدیل شد، آن کسانى که در آمریکا جمع شده بودند، بیشتر ماجراجویانى بودند که از اروپا راه افتاده بودند، توانسته بودند عرض اقیانوس متلاطم اطلس را بپیمایند و خودشان را به سرزمین اتازونى برسانند؛ هر کسى نمى‏آمد. آن کسى که در اروپا زندگى داشت، کار داشت، خانواده داشت، اصالت داشت، او که نمى‏آمد؛ افرادى مى‏آمدند که یا از لحاظ مالى استیصال داشتند، یا تحت تعقیب جزائى بودند، یا ماجراجو بودند. میدانید، اقیانوس اطلس، متلاطم‏ترین دریاهاى دنیاست؛ از عرض این اقیانوس عبور کردن و خود را از اروپا به سرزمین آمریکا رساندن، خودش یک ماجراجوئى میخواست. مجموعه‏اى از این ماجراجوها، عمدتاً - نمیگویم عموماً - مردم اولیه‏ى آمریکا را تشکیل دادند. اگر بنا بود اینها بتوانند با هم و در کنار هم زندگى بکنند و ثروت تولید بکنند، باید به ثروت شخصى یک ارزش مطلق داده میشد. و داده شد. توى این فیلمهاى کابوئى - البته اینها نه اینکه صددرصد واقعیت داشته باشد، به هر حال فیلم است، داستان است؛ اما نشانه‏هاى واقعیت کاملاً در آنها وجود دارد - شما مى‏بینید براى خاطر یک گاوى که کسى از گله‏ى یک گله‏دار دزدیده، قاضى مى‏نشیند قضاوت میکند، حکم اعدام به او میدهد، بعد هم به دارش میزنند! این بخاطر این است که ثروت شخصى و مالکیت خصوصى، یک ارزش مطلق پیدا میکند. خب، در یک چنین جامعه‏اى دیگر مهم نیست این پول از کجا آمده باشد.
 در جوامع غربى - تقریباً به طور عموم - از راه استعمار آمده است. ثروتى که انگلستان در قرن هجدهم و نوزدهم بدست آورد و توانست به وسیله‏ى آن ثروت و پول نقد و طلاى نقد، سیاست خودش را بر کل اروپا و مناطق دیگر سیطره بدهد، بخاطر پولى بود که انگلیسى‏ها از استعمار کشورهاى شرقى و عمدتاً شبه قاره‏ى هند بدست آورده بودند؛ شبه قاره‏ى هند و کشور سیام سابق و بقیه‏ى کشورهاى آن منطقه را غارت کردند! شما به تاریخ مراجعه کنید، مطالعه کنید؛ واقعاً در یکى دو کلمه نمیشود گفت که اینها با هند چه کردند؛ انگلیسى‏ها ثروت هند را و ثروت آن منطقه را - که منطقه‏ى بسیار پرثروتى بود - مثل یک انار آب‏لمبوئى فشردند و همه رفت توى خزانه‏ى دولت انگلیس و کشور انگیس تبدیل شد به یک ثروتمند! دیگر سؤال نمیشود این ثروت از کجا آمد. این ثروت احترام دارد! خب پیشرفت در این کشور یک معنا پیدا میکند؛ اما در کشورى که استعمار را حرام میداند، استثمار را گناه میداند، غارت را ممنوع میداند، غصب را حرام میداند، تجاوز به حقوق دیگران و گرفتن مال دیگران را ممنوع میداند، پیشرفت یک معناى دیگرى پیدا خواهد کرد. بنابراین مبانى معرفتى، مبانى اخلاقى و تفکرات اصولى و فلسفى، در تعریف پیشرفت در یک کشور تعیین کننده است. این هم یک مطلب.
 مطلب بعدى این است که ما اگر نقاط افتراق پیشرفت با منطق اسلامى را با توسعه‏ى غربى میشماریم، نباید از نقاط اشتراک غفلت کنیم؛ یک نقاط اشتراکى هم وجود دارد که اینها در توسعه‏ى کشورهاى توسعه یافته‏ى غربى کاملاً وجود داشته؛ روح خطرپذیرى - که انصافاً جزو خلقیات و خصال خوب اروپائى‏هاست - روح ابتکار، اقدام و انضباط، چیزهاى بسیار لازمى است؛ در هر جامعه‏اى که اینها نباشد، پیشرفت حاصل نخواهد شد. اینها هم لازم است. ما اگر باید اینها را یاد بگیریم، یاد هم میگیریم؛ اگر هم در منابع خودمان باشد، باید آنها را فرا بگیریم و عمل کنیم.
 نکته‏ى بعدى مسئله‏ى پسوند عدالت است. ما گفتیم پیشرفت و عدالت؛ این خیلى معنادار است. فرض بفرمائید یکى از شاخصهاى  مهم، افزایش درآمد ناخالص ملى در کشورهاست. فلان کشور درآمد ناخالص ملى‏اش، مثلاً چندین هزار میلیارد است، فلان کشور یک دهم اوست؛ پس آن کشور اولى پیشرفته است! این منطق، منطق درستى نیست. افزایش درآمد ناخالص ملى - یعنى درآمد عمومى یک کشور - به تنهائى نمیتواند نشانه‏ى پیشرفت باشد؛ باید دید این درآمد چگونه تقسیم میشود. اگر درآمد ملى بسیار بالاست، اما توى همین کشور آدمهائى شب توى خیابان میخوابند و با گرماى چهل و دو درجه‏ى هوا عده‏ى زیادیشان میمیرند، این پیشرفت نیست. شما ببینید توى خبرها: در فلان شهر معروف بزرگ غربى - مثلاً در آمریکا یا جاى دیگر - حرارت هوا به چهل و دو درجه رسید و فلان تعداد آدم مردند! چرا با چهل و دو درجه حرارت بمیرند؟ این معنایش این است که اینها سرپناه و جا ندارند. اگر در جامعه‏اى، انسانهائى وجود دارند که بى سرپناه زندگى میکنند یا باید چهارده ساعت در روز کار کنند تا نان بخور و نمیر پیدا کنند، درآمد ناخالص ملى ده برابر اینى هم که امروز هست باشد، این پیشرفت نیست. در منطق اسلامى این پیشرفت نیست. بنابراین پسوند عدالت اینقدر اهمیت دارد.
 البته درباره‏ى پسوند عدالت حرفهاى بیشترى هست. اساس نگاه اسلامى به پیشرفت، بر پایه‏ى این نگاه به انسان است: اسلام انسان را یک موجود دوساحتى میداند؛ داراى دنیا و آخرت؛ این پایه‏ى همه‏ى مطالبى است که در باب پیشرفت باید در نظر گرفته بشود؛ شاخص عمده این است؛ فارقِ عمده این است. اگر یک تمدنى، یک فرهنگى و یک آئینى، انسان را تک ساحتى دانست و خوشبختى انسان را فقط در زندگى مادىِ دنیائى به حساب آورد، طبعاً پیشرفت در منطق او، با پیشرفت در منطق اسلام - که انسان را دو ساحتى میداند - بکلى متفاوت خواهد بود. کشور ما و جامعه‏ى اسلامى آن وقتى پیشرفته است که نه فقط دنیاى مردم را آباد کند، بلکه آخرت مردم را هم آباد کند. پیغمبران این را میخواهند: دنیا و آخرت. نه دنیاى انسان باید مغفول عنه واقع بشود به توهم دنبالگیرى از آخرت، نه آخرت باید مغفول عنه واقع بشود بخاطر دنبالگیرى از دنیا. این بسیار نکته‏ى مهمى است. اساس، این است. آن پیشرفتى که در جامعه‏ى اسلامى مورد نظر است، اینچنین پیشرفتى است.
 چند جور انحراف ممکن است در اینجا بوجود بیاید:
 یکى این است که کسانى دنیا را اصل بدانند و از آخرت فراموش کنند؛ یعنى همه‏ى تلاش جامعه و برنامه‏ریزان و سیاست‏گذاران و حکومت، براى این باشد که زندگى مردم را از لحاظ دنیائى آباد کنند: مردم پول داشته باشند، ثروت داشته باشند، راحت باشند، مشکل مسکن نداشته باشند، مشکل ازدواج نداشته باشند، مشکل بیکارى نداشته باشند؛ فقط همین! اما از لحاظ معنوى در چه وضعى باشند، مطلقاً مورد توجه قرار نگیرد. این یک انحراف است.
 یک انحراف دیگر این است که از دنیا غفلت کنند؛ از دنیا غفلت کردن یعنى از مواهب حیات و مواهب زندگى غفلت کردن و به آن بى‏اعتنائى کردن؛ این هم یک انحراف دیگر است. مثل بسیارى از گرفتارى‏هائى که در مجموعه‏ى دینداران در گذشته اتفاق افتاده: اقبال به مسائل اخروى و دینى، و بى‏توجهى به مواهب عالم حیات و استعدادهائى که خداى متعال در این عالم قرار داده است؛ این هم یکى از انحرافهاست. «هو الذّى انشأکم من الارض و استعمرکم فیها»؛ خدا شما را مأمور کرده است به آبادى زمین. آبادى یعنى چه؟ یعنى استعدادهاى بى‏پایانى که در عالم ماده وجود دارد را یکى یکى کشف کردن، آنها را در معرض استفاده‏ى انسان قرار دادن و انسان را به این وسیله به جلو بردن. این مسئله‏ى علم و تولید علم و این مسائلى که ما میگوئیم، ناظر به این است.
 یک انحراف دیگر هم این است که انسان در زندگى شخصى خود، مواهب حیات و نیازهاى مادى را دست کم بگیرد و مورد بى‏اعتنائى قرار بدهد؛ این هم در اسلام گفته نشده، خواسته نشده؛ بلکه عکسش خواسته شده: «لیس منّا من ترک اخرته لدنیاه و لا من ترک دنیاه لاخرته». اگر آخرت را به خاطر دنیا ترک کردید در این امتحان مردودید؛ اگر دنیا را هم به خاطر آخرت ترک کردید در این امتحان مردوید. این خیلى مهم است. امیرالمؤمنین به کسى برخورد کرد که زن و زندگى و خانه و همه چیز را کنار گذاشته بود و به عبادت پرداخته بود؛ فرمود: «یا عدّى نفسه»، اى دشمن کوچک خویشتن! با خودت دارى دشمنى میکنى؛ خدا این را از تو نخواسته. «قل من حرّم زینة اللَّه الّتى أخرج لعباده و الطّیّبات من الرّزق».(1) این هم این مطلب است. بنابراین تعادل دنیا و آخرت و نگاه به دنیا و آخرت - هم در برنامه‏ریزى، هم در عمل شخصى و هم در اداره‏ى کشور - لازم است. این هم یک شاخص عمده‏ى پیشرفت است.
 اینها یک مختصاتى از جمله‏ى مختصات پیشرفت مورد نظر ما بود که عرض کردیم. همانطور که گفتم با این حرفها تمام نمیشود: باید دقت کرد، باید تعقیب کرد، باید تحقیق کرد. صاحبان فکر در دانشگاهها بنشینند و روى این مسائل مطالعه کنند؛ تبیین علمى بشود؛ مدل‏سازى علمى بشود تا بتوانیم این را به برنامه تبدیل کنیم و بیندازیم در میدان اجرا تا در پایان ده سال، ملت احساس کنند که پیشرفت حقیقى پیدا کردند.
 یکى از الزامات ما این است: هر الگوى پیشرفتى بایستى تضمین کننده‏ى استقلال کشور باشد؛ این باید بعنوان یک شاخص به حساب بیاید. هر الگوئى از الگوهاى طراحى شونده‏ى براى پیشرفت که کشور را وابسته کند، ذلیل کند و دنباله‏رو کشورهاى مقتدر و داراى قدرت سیاسى و نظامى و اقتصادى بکند، مردود است. یعنى استقلال، یکى از الزامات حتمىِ مدل پیشرفت در دهه‏ى پیشرفت و توسعه است. پیشرفت ظاهرى - با وابسته شدن در سیاست و اقتصاد و غیره - پیشرفت محسوب نمیشود. امروز هستند کشورهائى - بخصوص در آسیا - که از لحاظ فناورى، از لحاظ دانش، از لحاظ مصنوعات، پیشرفتهاى ظاهرى دارند؛ خیلى از جاهاى دنیا را هم تصرف کرده‏اند؛ اما وابسته‏اند، وابسته‏اند. ملت و به تبع آنها دولت، از خودشان هیچ نقشى ندارند: نه در سیاستهاى جهانى، نه در سیاستهاى اقتصادى عالم و نه در طراحى‏هاى مهمى که در عرصه‏ى بین المللى مورد توجه است. دنباله‏روند؛ غالباً هم دنباله‏رو آمریکا. این پیشرفت نیست و ارزشى ندارد.
 یک نکته‏اى را در این جا من عرض بکنم و آن مسئله‏ى جهانى شدن است. جهانى شدن، اسم خیلى قشنگى است و هر کشورى فکر میکند بازارهاى جهانى به رویش باز میشود. اما جهانى شدن به معناى تبدیل شدن به یک پیچ و مهره‏اى در ماشین سرمایه‏دارى غرب، نباید مورد قبول هیچ ملت مستقلى باشد. اگر قرار است جهانى شدن به معناى درست کلمه تحقق پیدا بکند، باید کشورها استقلال خودشان - استقلال اقتصادى و استقلال سیاسى - و قدرت تصمیم‏گیرى خودشان را حفظ کنند؛ والّا جهانى شدنى که ده‏ها سال پیش از طریق بانک جهانى و صندوق بین المللى پول و سازمان تجارت جهانى و امثال اینها - که همه ابزارهاى آمریکائى و استکبارى بودند - به وجود آمده، ارزشى ندارد. بنابراین، یک اصل مهم، مسئله‏ى استقلال است؛ که اگر این نباشد پیشرفت نیست، سرابِ پیشرفت است. 
 یک مسئله‏ى دیگر هم که به شدت به شما ارتباط پیدا میکند، مسئله‏ى تولید علم است. خوشبختانه من مى‏بینم در دانشگاهها تولید علم و لزوم عبور از مرزهاى دانش به یک گفتمان عمومى تبدیل شده. این خیلى براى من خرسند کننده و نویدبخش است. باید اجرائى کنید. این پیشنهادهائى که این عزیزان من در زمینه‏هاى دانش و تحقیق و پژوهش و ایجاد مراکز و نخبه‏پرورى و ارتباطات و غیره گفتند، همه در جهت همین مسئله‏ى تولید علم است. این بسیار باارزش است. این راه را باید دنبال کرد. ما عقبیم. امروز سرعت پیشرفت ما خوب است؛ اما با توجه به عقب‏ماندگى‏هاى گذشته که کشور ما دارد، هر چه سرعت‏مان بیشتر باشد باز هم زیادى نیست. ما باید خیلى پیش برویم؛ از راههاى میان‏بر استفاده کنیم؛ از شتابِ فراوان بهره ببریم؛ ما باید در همه‏ى علوم تولید داشته باشیم.
 رابطه‏ى بین کشورها در زمینه‏ى علم باید رابطه‏ى صادرات و واردات باشد؛ یعنى در آن تعادل و توازن وجود داشته باشد. همچنانى‏که در باب مسائل اقتصادى و بازرگانى، اگر کشورى وارداتش بیشتر از صادراتش شد، ترازش منفى میشود و احساس غبن میکند، در زمینه‏ى علم هم باید همین جور باشد. علم را وارد کنید، عیبى ندارد؛ اما حداقل به همان اندازه که وارد میکنید - یا بیشتر - صادر کنید. باید جریان دو طرفه باشد. والّا اگر شما دائماً ریزه‏خوار خوان علم دیگران باشید، این پیشرفت نیست. علم را بگیرید، طلب کنید، از دیگران فرا بگیرید؛ اما شما هم تولید کنید و به دیگران بدهید. مواظب باشید تراز بازرگانى شما در این جا هم منفى نباشد. متأسفانه در این یکى دو قرن شکوفائى علم در دنیا، تراز ما تراز منفى بوده. از اول انقلاب کارهاى خوبى شده؛ اما این کارها بایستى با سرعت و شدت هرچه بیشتر ادامه پیدا کند.
 البته منظورم فقط هم علوم طبیعى نیست؛ اهمیت علوم انسانى کمتر از آن نیست: جامعه‏شناسى، روانشناسى، فلسفه. نظریه‏هاى جامعه‏شناسى غرب، مثل قرآن براى بعضى‏ها معتبر است؛ از قرآن هم معتبرتر! فلان جامعه‏شناس این جورى گفته؛ این دیگر برو برگرد ندارد! چرا؟! بنشینید فکر کنید؛ نظریه‏پردازى کنید؛ از موجودى این دانشها در دنیا استفاده کنیم؛ بر آن چیزى بیفزاییم و نقاط غلط آن را برملا کنیم. این از جمله‏ى کارهائى است که جزو الزامات حتمى پیشرفت است.
 من دیگر میخواهم بحث را تمام بکنم. یکى دیگر از الزامات هم مسئله‏ى مبارزه است؛ مبارزه. اگر میخواهید پیشرفت کنید باید مبارزه کنید. عافیت‏طلبى، یک گوشه‏اى نشستن، دستها را به هم مالیدن و به حوادث دنیا نگاه کردن و وارد میدانهاى بزرگ دنیا نشدن، براى هیچ کشور و هیچ ملتى پیشرفت به بار نمى‏آورد. باید وسط میدان بروید. این میدان لزوماً هم میدان جنگ نظامى نیست. امروز مهمتر از جنگ نظامى، نبردهاى سیاسى و نبردهاى اخلاقى است. امروز بسیارى از کشورها، دولتها و جوامعى که در دنیا به عنوان پیشرفته مطرحند، اگر حساب‏کشى اخلاقى و سیاسى بشود سر به زیر و سر افکنده‏اند.
 شما امروز نگاه کنید؛ فرض کنیم در غزه؛ یک جمعیتِ از اطراف محاصره‏شده‏ى در یک زمین محدود - که اجازه‏ى ورود و خروج هیچ امکانى از امکانات زندگى به اینها داده نمیشود - با هواپیما این‏ها را بکوبند، با موشک بکوبند، با توپخانه بکوبند، نیروى زرهى‏شان را وارد کنند، در ظرف بیست و دو روز بیش از پنج هزار نفر را بکشند، آنوقت دنیا هم بنشیند و تماشا کند؛ اواسط کار، یک آخ و اوخى - بى اثر و بى نتیجه - از این گوشه و آن گوشه‏ى دنیا بلند بشود؛ آخرش هم سازمان ملل اعلام کند - که جناب دبیر کل همین چند روز قبل از این اعلام کرد - که پرونده‏ى مسئله‏ى غزه بسته شد! عجب!
 امروز در دنیا ظلم وجود دارد، تبعیض وجود دارد، یک بام و دو هوا وجود دارد. یکى از مصادیقش همین مسئله‏ى هسته‏اى خود ماست. یکى از مصادیقش همین تجاوزهاى نظامى به کشورهاى مسلمان همسایه‏ى ماست. کشتن غیر نظامیان و بمباران غیر نظامیان یک چیز عادى شده. همین هفته‏ى قبل اعلام کردند صد و پنجاه نفر در افغانستان با بمباران هوائى نظامیان آمریکائى کشته شدند؛ آب هم از آب تکان نمیخورد! بعد هم میگویند: بله، ببخشید اشتباه شد! این شد حرف!
 اگر آن روزى که صدام حسین حلبچه را بمباران شیمیائى کرد، یقه‏ى او را میگرفتند و دنیا او را به پاى میز محاکمه میکشاند و محاکمه میکرد؛ اگر آن روزى که هواپیماى مسافرى ایران به وسیله‏ى یک ژنرال آمریکائى در خلیج فارس سرنگون شد و چند صد نفر ایرانى و غیر ایرانى کشته شدند، گریبان این نظامى جنایت‏کار را میگرفتند، به دادگاه میکشاندند - که بجایش رئیس جمهور آن روز آمریکا به او نشان داد، مدال داد؛ انحطاط را ببینید - و او را محاکمه میکردند؛ اگر آن روزى که اولین بار یک کاروان عروسى در افغانستان به وسیله‏ى نظامیان آمریکائى بمباران شد، آن افسر جنایتکار را میگرفتند و محاکمه میکردند؛ دیگر این قضایا در دنیا اتفاق نمى‏افتاد یا کم میشد. این وضعیت زشت و ناهنجار و ضد بشرى‏اى است؛ یک ملت زنده باید با آن مبارزه کند.
 ما افتخار میکنیم که ملت ما، دولت ما، مسئولین ما، جوانان ما و فرزانگان ما در همه‏ى این سالها نسبت به این قضایا بى‏تفاوت نبودند؛ اعلام موضع کردند، ابراز نفرت کردند. این روحیه را ملت ایران نباید از دست بدهد. این روحیه را از دست ندهید؛ بخصوص شما جوانها. یک عده‏اى میخواهند مطلب را واژگونه نشان بدهند؛ اعتراض میکنند آقا! چقدر میگوئید مرگ بر فلان، مرگ بر فلان. اعتراض میکنند چرا جنایات آمریکا را یا صهیونیستها را یا هم‏پیمانانشان را در تریبونهاى جهانى علنى مطرح میکنید. باید مطرح کرد، باید گفت. ملتها درس میگیرند. من به شما بگویم این را - اگر چه نمیتوانیم این را اثبات بکنیم اما من میدانم، این را بالعیان مشاهده کردم - برخى از کشورهاى استقلال یافته و آزاد شده - از جمله یکى از کشورهاى معروف آفریقا - از ایران الگوگیرى کردند؛ همان روشى را که در دوران انقلاب در ایران اعمال شده بود، آن روش را به کار بردند. این جا بهشان گفته شد. سران انقلابیونشان آمده بودند این جا؛ به آنها گفته شد که امام از این روش استفاده کرد؛ رفتند و همان روش را اعمال کردند و توانستند استقلال بگیرند و توى کشور خودشان، آپارتاید را نابود کنند.
 ملتها الهام میگیرند، دولتها یاد میگیرند و رهبران ملى تشجیع میشوند، وقتى مى‏بینند یک ملت این جور ایستاده است. چرا ما خجالت بکشیم؟ قبل از پیروزى انقلاب در دوران طاغوت، اگر توى یک جمعى - که مثلاً داشتند با همدیگر توى خیابان راه میرفتند، یا توى فرودگاه منتظر پرواز بودند، یا مثلاً یک گوشه‏اى از دانشگاه گیر افتاده بودند - یکى‏شان میخواست نماز بخواند، این قدر این کار غیر مأنوس بود که آن کسانى که همراهش بودند میگفتند: نماز میخوانى؟! آبروى ما رفت! نماز خواندن مایه‏ى آبرو ریزى بود! این بود؛ شما جوانها آن روزها را ندیده‏اید؛ ما دیده‏ایم. اگر یک جوان نمازخوانى در یک منطقه‏ى جلوى چشم و یک مرکز عمومى، میایستاد نماز میخواند، رفقایش خجالت میکشیدند و میگفتند آبروى ما را بردى. اگر در یک اجتماع عمومى - که بنا بود چند نفر سخنرانى کنند - سخنران، اول سخنرانى میگفت بسم اللَّه الرّحمن الرّحیم، رفقایش خجالت میکشیدند و سرشان را پائین مى‏انداختند!
 امروز و در دوران عظمت اسلام، سربلندى نظام اسلامى و سربلندى ملت ایران به خاطر مواضع ضد استکبارى‏اش، آدم مى‏بیند اگر کسى در تریبونهاى جهانى در مقابل آمریکا و اسرائیل و صهیونیسم و هم‏پیمانانشان بایستد و صریح حرف بزند، یک عده‏اى این جا خجالت میکشند! دست به دست هم میمالند ومیگویند: آقا! آبرویمان رفت! مثل همان خجالت کشیدنى که در دوران طاغوت، از نماز خواندن یکى میبردند. چرا خجالت بکشیم؟! مواضع صریح ملت ایران - و بخصوص جوانها - در مقابل ظلمها و ستمهاى بین المللى هرگز نبایستى متوقف بشود.
 عزیزان من! در این میدانهاى پیشرفت، همه باید تلاش کنید. این جا دانشگاه کردستان است. اکثریت شما دانشجوها، کُردید. من افتخار میکنم که در محیط کردستان و در بین دانشجویان کُرد، آنچنان شعارهاى اسلامى زنده است و آنچنان احساس دل‏بستگى به آرمانهاى ملى زنده است که دشمنان ما به خشم مى‏آیند. این مایه‏ى افتخار ملى ماست. این همه اینها روى کردستان کار کردند؛ این همه در بلندگوها و شب‏نامه‏ها و روزنامه‏ها و در سرّ و علن، جدائى بین اقوام ایرانى را تلقین کردند؛ شما نتیجه‏اش را امروز توى این جمع مى‏بینید، در جمع میدان آزادى سنندج دیدید، در مریوان دیدید. ملت یکپارچه است؛ ملت داراى آرمان است. اقوام یکى‏اند. این مطالبى که عزیزان کُرد ما امروز در این جا راجع به دل‏بستگى‏ها و هم‏بستگى‏ها گفتند، اینها چیزهائى است که براى من جزو واضحات است، مثل روز روشن است. ممکن است بعضى درست ندانند، درست نفهمند؛ باید خودشان را اصلاح کنند.
 من این را عرض بکنم: اقوام ایرانى یک فرصتند. ما اگر اقوام ایرانى را در میدان رقابت مسابقه‏آمیزِ به سمت خیرات بیندازیم، بسیار کار خوب و درستى انجام گرفته است. هر قومى از اقوام ایرانى - چه کُرد، چه فارس، چه ترک، چه بلوچ، چه عرب، چه ترکمن، چه لُر - سعى کند با همان روحیه‏ى قومى، در جهت پیشرفت ملى - نه صرفاً پیشرفت قومى - گامهاى بلندترى بردارد. این خیلى چیز عالى‏اى است. آن روز در جمع نخبگان سنندج و کردستان - که در یکى از سالنهاى این جا تشکیل شد - یکى از دوستان کُرد، یک حرف خوبى زد؛ گفت همچنانى‏که شهید مطهرى کتاب خدمات متقابل ایران و اسلام را نوشته، چقدر خوب است که یک نفرى بیاید خدمات متقابل کُرد و ایران را بنویسد؛ خدمات کُردها به ایران، خدمات ایران به کُردها. این خیلى خوب است. مشخص کنید که این قوم براى آرمانهاى ملى و براى آرمانهاى اسلامى، چه گام بلندى میتواند بردارد. آنوقت مسابقه قرار بدهید: مسابقه‏ى بین فارسها، کُردها، ترکها، عربها، لُرها، ترکمنها، بلوچها؛ این بهترین مسابقه‏ى ملى است. آنوقت معلوم میشود که استعدادها چقدر جوشان و خروشان است. این میشود یک فرصت. البته دشمن میتواند این را تبدیل به تهدید هم بکند که خوشبختانه همه‏تان هوشیارید. دعواهاى تنگ‏نظرانه و ناسیونالیسم‏هاى قومىِ محدود، بکلى با دیدگاه اسلام و با دیدگاه بلند و بازى که همه‏ى ما به آن احتیاج داریم منافات دارد.
 امیدوارم خداوند متعال رحمت و برکت و فضل و لطف خودش را بر همه‏ى شما عزیزان نازل کند.
    والسّلام علیکم و رحمةاللَّه و برکاته‏

1) اعراف:32

نویسنده: سجاد - جمعه ۱۸ اردیبهشت ۱۳۸۸

با استفاده از یک گیاه دارویی بومی ایران
پژوهشگران دانشگاهی موفق به تولید یک ترکیب دارویی جدید ضد التهاب و ضد درد شدند

خبرگزاری دانشجویان ایران - تهران


سرویس: پژوهشی

 

پژوهشگران دانشگاه علوم پزشکی تبریز موفق به استخراج یک ترکیب دارویی ضد التهاب و ضد درد موضعی از گیاه چله داغی شدند.

دکتر عباس دل‌آذر، عضو هیات علمی گروه فارماکوگنوزی دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی تبریز و مجری طرح در گفت‌وگو با خبرنگار پژوهشی خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) اظهار کرد: در تحقیقات این طرح موفق به استخراج ترکیباتی دارویی از ریشه این گیاه شده‌ایم که براساس بررسی‌های انجام شده می‌تواند پایه‌ای برای تولید دارویی ضد درد و ضدالتهاب قرار بگیرد و در حال حاضر پروژه‌ای برای تولید این دارو به صورت پماد موضعی از سوی وزارت بهداشت به ما محول شده که امیدوارم به زودی مجوز ساخت آن گرفته شود تا به عنوان داروی جدید به جامعه پزشکی معرفی شود.

وی تصریح کرد: تلاش ما این است که این ترکیب دارویی جدید بتواند پس از داروهای پیروکسیکام و دیکلوفناک به نحو موثری در درمان درد و التهاب استفاده شود.

دکتر دل‌آذر خاطرنشان کرد: گیاه چله داغی گیاهی از تیره نعناع و بومی کشورهای آسیای مرکزی مانند ایران، ‌ارمنستان و روسیه است. ریزوم‌های این گیاه سالیان سال در طب سنتی ایران به عنوان ضد درد موضعی، ضد التهاب، در درمان شکستگی استخوان، آرتریت، آسیب‌های تاندونی و رباطی به کار می‌رفته و در این پروژه حضور ترکیبات ایریدوئیدی، فنیل اتانوئیدی و مشتقات اسید فرولیک در آن گزارش شده است.

عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی تبریز با اشاره به اینکه در گذشته ریشه‌های غده‌یی این گیاه را خشک و پودر و به همراه پی گوسفند به صورت پماد یا ضماد در ناحیه‌ی آسیب دیده استفاده می‌کرده‌اند، افزود: در این تحقیقات جداسازی، تعیین ساختار شیمیایی و ارزیابی فعالیت آنتی اکسیدانی دو دی ترپن فورانولابدنی از این گیاه گزارش شده است که یکی از این دو ترکیب طبیعی، جدید به شمار می‌رود.

برگزیده بخش محققان علوم دارویی سیزدهمین جشنواره تحقیقاتی علوم پزشکی رازی در ادامه به ایسنا گفت: HPLC تهیه‌ای فاز معکوس عصاره متانولی ریزوم‌های گیاه منجر به جداسازی دو ترکیب دی ترپن گلیکوزیدی phlomisoside II و یک ماده جدید (که Eremostachiin نامیده شد) شد. ساختمان این ترکیبات به وسیله تکنیک‌های HRMS و NMR یک و دوبعدی تعیین شدند که این دو ترکیب در مدل DPPH فعالیت آنتی اکسیدانی از خود نشان دادند.

دکتر دل‌آذر در پایان با اشاره به اینکه نتایج این تحقیقات تا به حال در قالب چهار مقاله بین‌المللی به چاپ رسیده است، تصریح کرد: در فاز دوم این پروژه،‌ اثرات این ترکیبات بر روی حیوانات مورد مطالعه قرارگرفت و در آسیب‌های روماتوییدی، تاندونی و رباتی نتایج خوبی را حاصل کرد.

انتهای پیام

نویسنده: سجاد - جمعه ۱۸ اردیبهشت ۱۳۸۸

استاد گیاه شناسی و گیاهان دارویی دانشگاه اراک:
مصرف عرق بید در زنان باردار توصیه نمی‌شود
عوارض ناشی از مصرف گیاهان دارویی در کودکان بیشتر است

خبرگزاری دانشجویان ایران - اراک
سرویس: بهداشت و درمان - عمومی

 

استاد گیاه شناسی و گیاهان دارویی دانشگاه اراک گفت: برخی از گیاهان دارویی باید به صورت استاندارد شده مصرف شوند و مصرف مستقیم آنها بعضاً باعث بروز مسمومیت های شدید و گاهی مرگ می شود.

ناصر حسینی در گفت‌وگو با خبرنگار بهداشت و درمان خبرگزاری دانشجویان ایران(ایسنا) منطقه مرکزی، افزود: گیاهانی که مواد موثر آنها از نوع الکالوئید و برخی از گلیکوزیدهاست باید با احتیاط مصرف شوند.

وی تصریح کرد: بذر البنج، گل انگشتانه، تاتوره و شوکران از جمله این گیاهان هستند. برای مثال گلیکوزیدها ترکیباتی هستند که پس از وارد شدن در سیستم گردش خون به سرعت وارد قلب شده و قلب را از کار می‌اندازد به طوری که قبایل بومی آمازون هنوز هم از شیره وعصاره برخی تیره های گیاهی برای زهرآلود کردن نیزه ها و تیرهای شکار خود استفاده می کنند این گیاهان دقیقاً همان گیاهانی هستند که مواد استاندارد شده استخراج شده از آنها مصرف گیاهی دارد.

حسینی گفت: عوارض ناشی از مصرف گیاهان دارویی در کودکان بیشتر است و باید حتما در حد توصیه شده مصرف شوند. مثلاً حتی مصرف عرق نعنا که به ظاهر بی ضرر است درکودکان باید مرتب باشد و هر بار پس از دو هفته استعمال باید مدتی به کودک استراحت داده شود در ضمن در هنگام استفاده نیز بهتر است رقیق شده با آب مورد استفاده قرار گیرد.

این استاد گیاه شناسی افزود:عرق بید باعث بروز عوارض کلیوی و مغزی می شود و مصرف آن در زنان باردار به هیچ وجه توصیه نمی شود برای اطمینان از سالم بودن گیاهان دارویی بهتر است محصولات شرکت‌های معتبر استفاده شود.

وی توضیح داد: گیاهان کشت شده قابل اطیمنان ترهستند و گیاهانی که از مراتع جمع آوری می شوند آلودگی دارند و گاهی به علت عدم شناسایی دقیق آنها توسط عطاری ها، اشتباه تجویز می شوند.

حسینی گفت: اخیراً تلاش‌هایی از طرف وزارت بهداشت برای سازماندهی مصرف گیاهان دارویی صورت گرفته است که از طریق نظارت به عطاری ها تلاش می شود از فروش فله‌یی مواد جلوگیری شود و اقداماتی که در زمینه تربیت افراد متخصص در رشته‌ای ویژه این حرفه در دانشگاه صورت گرفته است به تدریج افراد کم تخصص را از این رشته کنار خواهد زد. 

نویسنده: سجاد - جمعه ۱۸ اردیبهشت ۱۳۸۸

رییس پژوهشکده گیاهان دارویی جهاد دانشگاهی خبر داد:
تکثیر گیاه رو به انقراض «سرخدار» در مازندران در آینده نزدیک

خبرگزاری دانشجویان ایران - ساری
سرویس: پژوهشی

 

رییس پژوهشکده گیاهان دارویی جهاد دانشگاهی از تولید گیاه رو به انقراض سرخدار در مجموعه جهاد دانشگاهی مازندران با حمایت سازمان جهاد کشاورزی استان در آینده نزدیک خبر داد.

شمسعلی رضازاده در گفت‌و‌گو با خبرنگار پژوهشی خبرگزاری دانشجویان ایران(ایسنا) در مازندران با اشاره به اینکه توسعه و تولید گیاهان دارویی در مازندران از برنامه های عمده این پژوهشکده است، موقعیت مازندران را به لحاظ جغرافیایی و علمی برای پرورش و پژوهش گیاهان دارویی بسیار مناسب عنوان کرد و افزود : حجم عمده فارغ التحصیلان در این زمینه در مازندران ویژگی خاصی را برای این استان در بخش پژوهش گیاهان دارویی ایجاد کرده است.

رییس پژوهشکده گیاهان دارویی جهاد دانشگاهی تصریح کرد: پیدا کردن گیاهان مؤثر برای درمان دیابت، اولویت اول پژوهشی و استحصال مواد اولیه از گیاهان دارویی نیز در اولویت بعدی بخش پژوهشی این مرکز قرار دارد.

وی به فعالیت این پژوهشکده در زمینه کشاورزی اشاره کرد و گفت: بالا بردن میزان مواد مؤثر گیاهان کاشته شده در ایران و تولید گیاهان دارویی با روش های جدید مانند کشت بافت و ازدیاد سلولی از برنامه‌های پژوهشکده در این زمینه است .

رییس مرکز رشد فن‌آوری گیاهان دارویی جهاد دانشگاهی با بیان اینکه گیاهان دارویی در دنیا به عنوان یک مقوله پر جاذبه و اقتصادی مطرح است، تصریح کرد : متأسفانه ایران نیم درصد از بازار مصرف گیاهان دارویی جهان را پوشش می دهد که برای افزایش این سهم باید بخش پژوهشی و آموزشی خود را ارتقاء دهیم .

به گزارش ایسنا، درخت سرخدار با نام علمی .Taxus baccata L. یکی از سوزنی برگان متعلق به خانواده Taxaceae است.

سرخدار، درختی است سایه پسند که به صورت مخلوط با سایر گونه‌های جنگلی در اشکوب زیرین جنگل‌های مرطوب نواحی مدیترانه‌یی و برخی نقاط آسیا مثل شمال ایران یافت می‌شود. ارزش دارویی گونه T. baccata به واسطه وجود ماده Paclitaxel با نام تجاری تاکسول در برگ‌های سوزنی آن می‌باشد.

تاکسول با تشکیل دوک تقسیم غیرطبیعی، موجب توقف رونویسی DNA در مرحله G2/M تقسیم میتوز شده و بدین ترتیب موجب مرگ سلول‌های در حال تکثیر می‌شود. تاکسول در سال 1977 برای درمان سرطان رحم و سرطان پستان توسط FDA مورد تایید قرار گرفت.

با وجود ابداع روش‌های جدید تهیه Taxol نظیر کشت سلول، هنوز استخراج از منبع گیاهی اهمیت و جایگاه خود را در تامین این داروی ارزشمند حفظ کرده است.

این گونه گیاهى که در معرض خطر نابودى است از گونه هاى مشترک هیرکانى- اوگزینى است که بر اساس مطالعات فسیل‌شناسى از 190 میلیون سال پیش مى زیسته اند. 

نویسنده: سجاد - پنجشنبه ۱٧ اردیبهشت ۱۳۸۸
سه شنبه 15 مرداد 1387

بررسی اهمیت دارویی و زیست محیطی گیاه مورد ( Myrtus communis )
دکتر علی نظرصالح نیا


مورد سبز از قدیم الایام مورد شناسایی ایرانیان ، یونانیان و سایر ملل متمدن قدیم بوده و علاوه بر احترام خاص و استفاده در مراسم و جشنهابه عنوان سمبل جوانی و زیبایی برای آن اهمیت درمانی قائل بوده اند. Mathiole طبیب و گیاه شناس معروف قرن 16 آن را کامل شناسایی و خواص درمانی برای آن ذکرکرده است .Dioscorides طبیب مخصوص اسکندر مقدونی ارزش آن را در درمان قرحه و اورام والتهابات کاملا ذکر نموده و آن را در درمان گزش حشرات از جمله عقرب مفید دانسته است . فخر ما ایرانیان حضرت بوعلی سینا نیز در کتاب قانون آنرا ضد عفونت دانسته است .


گیاه شناسی :

نام علمی Myrtus communis انگلیسی Myrtle ، True myrtle آلمانی Myrtenbaum ، Myrte
فرانسه : Myrte ایتالیایی Myrtello ، Mirto ، Martillina عربی : مرسین ، حمبلاس ، الاس ، قمام .
مورد یا مورت با اسم علمی Myrtus Communis از تیره Myrtaceae درختچه ای پایا به ارتفاع حداکثر تا 5 متر با ساقه بر افراشته و بسیار منشعب برگ ها ساده و متقابل به طول تا 5 سانتیمتر ، تخم مرغی -سرنیزه ای ،نوک تیز بدون دندانه ،بافتی چرمی و نقطه دار و همیشه سبز معطر و دارای نقاط کوچک وشفاف در سطح برگ .می باشد .


گل :

 سفید ومعطر ، محوری ،منفرد، تقریبا بزرگ ( تا قطر cm 2 ) دارای دمگل با دو برگک فرعی، بی دوام و زود ریز، کاسه گل دارای لوله چسبیده به تخمدان ، دارای 5 لبه گسترده ، پرچم ها متعدد، خامه یک عدد ، کلاله ساده ، تخمدان زیرین میوه آن سته،تقریبا گوشتی، تخم مرغی شکل ، به رنگ آبی تیره و متمایل به سیاه،دارای طعم شیرین و گس و دانه های متعدد است.
محل رویش اروپای جنوبی و آسیا بخصوص ایران خاصه در دامنه های رشته کوههای زاگرس در نواحی مرطوب ونیمه مرطوب دیده می شود . اغلب در شیبهای مشرف به رودخانه ها می روید . همیشه سبز و بی خزان است و به همین دلیل در اعتقادات کهن مظهر سر سبزی وجاودانگی بوده است .
موادموثره مورد سبز به دو دسته تقسیم می شوند .
1- عصاره : این ترکیب شامل ترکیبات polyphenolic بوده که اغلب ضد باکتری و قابض پوست می باشند ( تانن) لیکن دو ماده مهم همولوگ بنام میرتوکومولونΙ وΠ از آن جدا شده که اثرات ضد میکروبی بخصوص بر ضد گرم مثبت ها داشته اند . البته ترکیبات پلی فنول
(عصاره ها ) بسیار قابل تامل و احتیاط هستند زیرا در مواردی دیده شده سیتو توکسیک بوده اند .
2-اسانس (روغن فرّار ) : خواص اصلی مورد سبزمربوط به اسانس آن می باشد و ترکیبات موجود درآن مجموعه اثرات درمانی ادعا شده را توجیه می نماید . مجموعه روغن مورد سبز را میرتول ( MYRTOL ) می گویند . ترکیبات و خواص فیزیکی و شیمیایی میرتول به شرح ذیل است .

Identification:
Peak no time. Conc.%
1)a-Pinen 24.07 39.73
2)Limonen 28.55 15.72
3)Cineol 29.63 30.86
4)Linalool 34.00 5.39
5)Terpineol 37.01 2.25
trace 6.00
Total 100.00

Specification:
Apearance:Oily liquid
Colour:Clear Yellow Wight
Odur:Spesific
Solubility: freely soluble in ethanol & ether
Density:0.89g/ml
Optical rotation: +23-+23.5
 

اثرات ضد قارچ میرتول

در پژوهشی اثرات میرتول روی برخی قارچهای ساپرفیت و بیماریزا مطالعه و میرتول را با غلظت های خالص ، 2% - 1% - 0.5% با رزورسینول 2% به روش دیسک دیفیوژن در محیط سابرو آگار و شرایط مناسب مقایسه گردید که در این مطالعه مشاهده شده در مجموع اثر میرتول 2% در مقایسه با رزور سینول 2% اثرات مهاری بیشتری بر انواع قارچهای مورد آزمایش نشان داده است . ( حدود 13 % قویتر بوده ) . جدول (1 ) در تحقیقی دیگر اثرات میرتول بر قارچهای بیماریزا مطالعه و مشاهده شده که قارچها ی پاتوژن و ساپروفیت ذیل که درمحیط کشت آنها 2% میرتول اضافه شده درمدت 40 روز هیچگونه رشدی و تکثیری نداشته اند .نمونه های مورد آزمایش به شرح ذیل می باشد .
تریکوفایتونها : شونلاینی ، ویو لاسئوم ، روبروم ، ورو کوزوم
میکرو سپو رومها : کانیس ، جیپسئوم
مخمر ها : کاندیا آلبیکنس و کریپتوکوکوس
قارچهای احشایی : نوکاردیا
ساپروفیتها : انواع آسپرژیلو سها و پنی سیلیومها
اثرات ضد باکتری میرتول
اثرات آنتی باکتریال میرتول به شرح جدول (2) بررسی گردیده که با توجه به این مهم که میرتول اثرات قابل قبولی در مهار باکتریهای بیماریزا داشته ، قطعا روی فلور طبییعی پوست و ساپروفیتها اثر بهتری دارد

 

Antifungal activity of myrtol
S,NO Name of fungi Average diamater of zoon of in hibition in ( mm)
Mytol 2% resorsinol 2%
-------------------------------------------------------------------------------------
1- Aspergillus fumigatus 16 13
2- A.flavus 15 19
3- A. niger 20 10
4-A . oryzae 16 7
5- A. terreus 14 20
6- Candida utilus 15 12
7- C. albicans 21 3
8- Curvuiaria prasadii 18 12
9- Fusarium solani 8 20
10- Rhisopus nodosus 13 8
11- Trichophton rubrum 12s 14 26
12- T. rubrum 5s 13 8
13 -Trichoderma viride 22 10
15.77 13.69

جدول(1 )
.

Anti bacterial activity of myrtol ( 10 %)

NO. Name of bacteri Average diamater of zone of inhibition ( mm)
1-Proteus sp 16
2- Psodumonas aerogenosa 18
3- Staphylococus aureus 35
4-E. coli 16
5- Shigella sp 2
6- Klebsiella sp 24
 

جدول (2)

اثرات ضد التهابی میرتول
میرتول با مهار فعالیت 5 -lipoxygenase در انسان مانع تشکیل لوکوترین ها ومهار پروستا گلاندینها بخصوص PGE2 می گردد.
بررسی اثرات میرتول بر پوست و بافت ملتحبه حرگوش سفید ایرانی
تماس میرتول خالص بر پوست نازک جدار داخلی گوش و چشم خرگوش ایرانی به مدت 14 روز هیچ گونه تحریک و یا تغییر پدیده نشده است .
بررسی اثرات سمی میرتول برسیستم کبد در rat و mice
اثر سمی حاد کبدی میرتول بصورت خوراکی در rat 3.7 ml / kg ودر mice 2.2 ml بوده که با مصرف جلدی در حدود فرآورده های بهداشتی در انسان قابل اغماض است . مصرف درمانی میرتول بصورت خوراکی در انسان به مقدار 1-2 ml روزانه اثرات سمی نداشته و آنزیمها ی کبد تحت تاثیر خیلی کمی قرار گرفته اند .
فرآورده های دارویی میرتول
میرتول یک ترکیب ضد احتقاق و التهاب است بطوریکه فرمول Gelomyrtol در دوز forte و ساده در سال 1995 در کشور آلمان به تولید و بیماریهای سیستم تنفسی مثل سینوزیت ، برونشیت مزمن و سایر مشکلات ریوی به مصرف رسیده است . وهمین طور پماد 10% میرتول به نام M yrtoplex به عنوان داروی آنتی ویرال در سال 1372 در داروپخش تولید شده است که دلیل قانع کننده ای برای اثر ضد ویروسی ارائه نشده است وبه نظر می رسد اثرات ضد التهاب و ضد میکروبی میرتول در التیام عفونت های هرپتیک به همین دلایل بوده است . گذشته از اینکه در Folk medicine نیز در درمان زکام و التهاب برونش به عنوان بخور مصرف می شده است . در فرهنگ عامه اثرات مورد سبز به عنوان تقویت کنندگی مو در بین عوام از ویژگی ممتازی برخوردار است به طوریکه بزرگترها اغلب با نام مورد سبز کاملا آشنا هستند . در سیستم دارویی کشور نیز با همین عنوان تقویت مو در زمره گیاهان دارویی پذیرفته شده است
میرتول مجموعا دارای خواص زیر هستند :
اثرات ضد عفونی کننده (Antiseptic effects ) :
در مواردی برخی میکروبها ی فرصت طلب ( اعم از قارچ و باکتری ) موجب عوارضی مثل التهاب و خارش پوست سر شده که باعث باز شدن بستر نگهدارنده مو در پوست گردیده و بدین طریق از کناره های مو به عمق ریشه آن نفوذ و با مصرف چربی ها و سایر اجزا غدد پیاز مو موجب تضعیف و نهایتا ریزش مو می گردند . میرتول اثرات ضد میکروبی داشته و با ضد عفونی کردن پوست سر و موها از این روند کاملا جلوگیری می کند .
اثرات ضد التهابی( Anti inflamation effects):
علاوه بر میکرو ارگانیسم ها مواد پاک کننده و آرایشی در موارد زیادی موجب تحریک پوست می شوند که موجب التهاب و همانطوریکه اشاره شد .موجبات تضعیف و تخریب مو را فراهم می کنند . میرتول با اثر ضد التهابی نیز مانع اثرات تخریبی این گونه موارد می کردد.
اثرات نرم کننده ( Softener effects ) :
مواد پاک کننده همانطوریکه چرک و چربیهای چرکی را می زدایند متاسفانه چربیهای مفید و ضروری را هم از محیط خارج کرده و موجب خشکی و شکنندگی پوست و مو می گردند که به صورت خارش سر ،شوره ، موخوره و شکنندگی موها موجب نارضایتی برخی افراد مصرف کننده ظاهر می شود . میرتول به علت ماهیت چربی که دارد جایگزین اینگونه چربیهای از دست رفته شده و از بروز این عوارض به شدت می کاهد . البته با توجه به فرّار بودن آن مقدار اضافه آن تبخیر و پوست سر را چرب نمی کند . مجموعه خواص گفته شده موجب اثر ات منحصر به فرد میرتول در بیماریهای قارچی ، باکتریایی و حساسیتی در پوست و موی انسان است .
در یک مطالعه آماری بر روی 60 بیمار مراجعه کننده به درمانگاه پوست یک بیمارستان نتایجی به شرح نمودارهای ذیل بدست آمده که بسیار حایز اهمیت است:
اهمیت کشاورزی ، زیست محیطی:
این درختچه در زمینهای شیبدار مشرف به رودخانه ها ومناطق آبخیز به راحتی قابل کشت بوده از فرسایش خاک و ورود گل و لای به داخل رودخانه جلوگیری می کند .(جلوگیری از فرسایش و شستن یونهای خاک- محافظت سدها )
موجب فرو رفتن آب در بستر کاشت می گردند به عبارت بهتر می توان به عنوان سد فتوسنتز کننده و دیوار بیولوژیک در مناطق سیل خیز از کشت مورد سبز استفاده کرد بدین ترتیب با کاهش روان آب ها موجب کاهش امکان سیل وافزایش آب سفره های زیر زمینی می گردد.
با توجه به اینکه ، درختچه ای پایا بوده وبه سبب بازدهی مناسب و سریع ( حد اکثر 3سال ) ، نداشتن هزینه های کشت مجدد ، عدم نیاز به مراقبت های ویژه مانند سایر محصولات باغی ( نداشتن آفت وعدم نیاز به سم پاشی ، نگهداری و- ) ، قیمت مناسب سر شاخه های تازه این گیاه در مقایسه با کشت های سنتی و محصولات باغی و رایج از اهمیت اقتصادی ویژه ای برخوردار است .
از این جهت که گیاه همیشه سبز بوده وفعالیت حیاتی روان و روبه رشدی دارد از نظر زیبا سازی محیط واحیاء اکوسیستم طبیعی بسیار حایز اهمیت است .


نتیجه گیری :

با توجه به خواص دارویی فراوان که قسمتی از آن در بخش های گذشته ذکر شد و همچنین ارزش اقتصادی مناسب و قابلیت کشاورزی و زیست محیطی که به صورت اختصاربیان گردید توجه به تکثیر وترویج کشت آن ضروری و لازم به نظر می رسد . در این راستا فعالیتهایی از طرف شرکت داروسازی خرمان با همکاری سازمان جنگلها و مراتع در حال انجام می باشد



طبقه بندی: مقالات گیاهان دارویی، 
نویسنده: سجاد - یکشنبه ۱۳ اردیبهشت ۱۳۸۸

مدیرکل برنامه، بودجه و کارآفرینی وزارت جهادکشاورزی:
90 درصد آب کشور در بخش کشاورزی مصرف می‌شود
چهارمحال و بختیاری  - خبرگزاری کشاورزی ایران
سرویس کشاورزی
سالانه 84 میلیارد مترمکعب از آب کشور در بخش کشاورزی، مورد استفاده قرار می‌گیرد.

به گزارش ایانا مدیرکل برنامه، بودجه و کارآفرینی وزارت جهادکشاورزی در دیدار با استاندار چهارمحال و بختیاری گفت: برای جلوگیری از هدررفت آب، اجرای شبکه‌های جدید آبیاری تحت فشار، مهمترین استراتژی این وزارتخانه به شمار می‌رود.

کیامرز قاسمی به اجرای شبکه‌های آبیاری تحت فشار در 200 هزار هکتار از زمینهای کشاورزی کشور در سال گذشته اشاره و تصریح کرد: برای اجرای این طرح بیش از سه هزار میلیارد ریال از محل منابع متمم قانون بودجه هزینه شده است.

وی از توافق با مسئولان استان چهارمحال و بختیاری برای آغاز فاز اول عملیات اجرایی توسعه باغهای سودجان از توابع شهرستان شهرکرد خبر داد و افزود: توسعه باغات سودجان در سطحی برابر دو هزار و 300 هکتار انجام می‌شود.

قاسمی گفت: برای آغاز فاز اول عملیات توسعه این باغات، 10 میلیارد ریال از محل منابع استانی و 10 میلیارد ریال از محل منابع وزارت جهاد کشاورزی در نظر گرفته شده است./

نویسنده: سجاد - جمعه ۱۱ اردیبهشت ۱۳۸۸

مجله دانش سبز ماداکتو : دکتر ولی الله مظفریان از اعضای سازمان مراتع و جنگل های ایران ضمن بازدید از مزارع ساتور خوزستانیکا شرکت خرمان (لابلاتوار تحقیقاتی کاربردی گیاهان دارویی) ، لرستان را بستری مناسب در جهت کشت و بهره برداری گیاهان دارویی دانست .

مظفریان ضمن خوشحالی از وجود مزارع کشت گیاهان دارویی شرکت خرمان و عدم استفاده این داروسازی از منابع طبیعی و تلاش در جهت حفظ بانک ژن طبیعی گیاهان دارویی ، علاقمندی خود را در مطالعه بر روی گیاهان دارویی لرستان را اعلام داشت.

ولی الله مظفریان از شروع مطالعات و تدوین فلور گیاهشناسی لرستان اعلام نمود و گفت امسال چند بار دیگر به لرستان خواهم آمد.

دکتر علی صالح نیا مدیر عامل شرکت خرمان نیز از ترویج تحقیقات گیاهان دارویی لرستان در آینده نزدیک خبر داد.

صالح نیا از برگزاری همایش کشوری گیاهان دارویی در تابستان امسال در لرستان خبر داد و افزود این همایش اختصاصی ساتوریا خوزستانیکا خواهد بود. 

مدیر عامل دارو سازی خرمان از افتتاح دارویی جدید در این شرکت خبر داد که یکی از معضلات جوامع امروزی را برطرف می کند خبر داد.

 

 

نویسنده: سجاد - چهارشنبه ٩ اردیبهشت ۱۳۸۸
موسسه جنگل ها و مراتع کشور
درباره گروه
 

این گروه در سال 1370 تأسیس شده و تحقیقات بنیادی و کاربردی را در زمینه‌های

 مختلف از قبیل بندپایان مفید، عوامل غیرزنده و زنده خسارت‌زا به جنگل‌ها

 و مراتع انجام می‌دهد. این گروه با هدف حفظ تعادل پایدار و تنوع زیستی

در گستره جنگل‌ها و مراتع ایران، تدوین برنامه‌های لازم برای حفظ عرصه‌های

 منابع طبیعی کشور را سرلوحه فعالیت‌های تحقیقاتی خود قرار داده است.

 بدین منظور نخستین اقدام، انجام مطالعات فونستیک و شناخت روابط اکولوژیک

 حاکم بین اجزاء زنده و غیرزنده بوده است. مدیریت تلفیقی برای حفاظت و

 حمایت از اکوسیستم‌های مختلف جنگلی و مرتعی به ‌عنوان هدف نهایی این

 گروه محسوب شده و در راستای دستیابی به این اهداف طرح‌های تحقیقاتی

 مختلفی در سراسر کشور اجرا گردید

ه و یا در حال اجرا می‌باشد. در حال حاضر حدود 50 محقق در ستاد مؤسسه

و مراکز تحقیقات استان‌های سراسر کشور فعالیت می‌نمایند.

گروه دارای سه واحد تخصصی بوده و اهداف آن از طریق این واحد ها تحقق می یابد:


تحقیقات آفات جنگل و مرتع

وظایف و اهداف تحقیقاتی این واحد به شرح زیر می‌باشد:


مطالعه بیولوژی و اکولوژی آفات جنگلها و مراتع.
بررسی عوامل موثر در طغیان جمعیت بند پایان جنگلها و مراتع.
بررسی نوسانات جمعیت آفات مهم بمنظور استفاده در برنامه های پیش آگاهی.
مدیریت کنترل آفات درختان سریع الرشد.
مطالعه روی آفت کشهای کم خطر در جهت دستیابی به ترکیبات ایمن‎تر برای

 محیط زیست و اختصاصی‎تر برای آفات هدف.
‎بررسی روشهای سازگار با طبیعت برای کنترل آفات.
جمع آوری، شناسایی و بررسی عوامل مولد محصولات فرعی جنگلها و مراتع. 

  

        • موزه بندپایان و جوندگان جنگلها و مراتع

این موزه در سال 1378 تاسیس گردید و نمونه های گردآوری شده

 در آن عمدتا مربوط به طرح ملی" فون حشرات جنگلها و مراتع ایران"

 و یا سایر طرحهای تحقیقاتی می باشد.
تا کنون بیش از 30000 نمونه از راسته های مختلف حشرات که از عرصه

 جنگلها و مراتع کشور جمع آوری شده اند در این موزه نگهداری می شود

 که تعداد زیادی از آنها توسط محققین داخلی و خارجی، شناسایی شده‌اند.‎

جهت سهولت در مدیریت و ورود به اطلاعات کلکسیون یک برنامه نرم افزاری

رایانه ای طراحی شده که در این برنامه اطلاعات جامعی مربوط به حشره

 مورد نظر، میزبانها, کانونهای استقرار، پراکنش و سایر اطلاعات منطقه ثبت

 شده است. این نرم افزار قادر است در کوتاهترین زمان اطلاعات مربوط به

نمونه یا نمونه های مورد نظر در بانک را در قالب گزارشهای عمومی و تخصصی

 در اختیار قرار دهد.


تحقیقات بیماریها و بهداشت جنگل و مرتع

وظایف و اهداف تحقیقاتی این واحد به شرح زیر می‌باشد:
شناسایی عوامل بیماریزای جنگلها و مراتع.
بررسی بیولوژی عوامل بیمارگر جنگل و مرتع.
مطالعه روی زمینه های گسترش و اپیدمی شدن عوامل بیماریزای مهم

 و مخرب جنگلها و مراتع.
بررسی قارچهای ماکروسکوپی جنگلها و مراتع ایران.
بررسی عوامل پارازیت‎کننده و آنتاگونیست روی پاتوژنهای گیاهی.
مطالعه عوامل غیر زنده و تأثیر گذار روی فیزیولوژی گیاهان و ایجاد خسارت

 روی آنها.
بررسی نقش میکروارگانیسمهای همزیست با گیاهان

 (نظیر میکوریزها و ریزوبیومها) در پایداری گیاهان جنگلی و مرتعی.
 

  مطالعه و بررسی اثر آلاینده های زیست محیطی و عوامل تخریب کننده

 روی پوششهای گیاهی مهم.
بررسی و مطالعه روی علل و عوامل ایجاد آتش‎سوزی در جنگلها و مراتع
بررسی رستنیهای مزاحم و گیاهان ناخواسته در عرصه نهالستانها، جنگلها، مراتع.
 


تحقیقات کنترل بیولوژیک

وظایف و اهداف تحقیقاتی این واحد به شرح زیر می‌باشد:
جمع‎آوری، تشخیص و تعیین نقش عوامل زنده مفید کنترل کننده آفات

جنگلها و مراتع.
مطالعه بیولوژی و اکولوژی دشمنان طبیعی آفات مهم جنگلها و مراتع.
بررسی روشهای تولید انبوه و رها سازی پارازیتویید‎ها، شکارچیها و

عوامل بیمارگر بمنظور کنترل بیولوژیک آفات کلیدی جنگلها و مراتع.
بررسی روشهای حمایت و حفاظت از دشمنان طبیعی و سایر عوامل

مفید در محیط طبیعی بمنظور کنترل موثر آفات.

اعضاء هیات علمی

 

 
E-mail:ali.salahi@rifr-ac.ir
 
     
babmorad@rifr_ac.ir
 
     
j.boujari@gmail.com
 
     
mohammadi@rifr_ac.ir
 
     
ali.salahi@rifr-ac.ir
 
     
rasoul.omid@rifr_ac.ir
 
     
heidari.fa@gmail.com
 
     
e-farashiani@rifr_ac.ir
 
     
hassan.askary@rifr-ac.ir
 
     
hamid.yarmand@rifr_ac.ir
 
     
ebrahim.sadeghi@rifr_ac.ir
 
     
farsimj@rifr_ac.ir
 
   

 


مقالات منتشر شده در نشریات موسسه
 

 

 

 

 

 

 

بررسی برخی ویژگیهای زیستی زنبور( Scambus planatus ( Hartig

پارازیتوئید لارو سرخرطومی میوة بلوط در جنگلهای ارسباران

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

گزارش مقدماتی ده گونه بال ریشکدارازروی گیاهان

 جنگلی و مرتعی و معرفی دو گونه جدید برای فون استان خوزستان

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

بررسی زیست شناسی کفشدوزک Oenopia conglobata

روی شته صنوبر Chaitophorus populeit در شرایط آزمایشگاهی

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

واکنش جوانه زنی و رشد گیاهچه پنج گونه گرامینه از

 جنسهای Agropyron و Bromus نسبت به آلودگی مصنوعی دوگونه قارچ فوزاریوم (Fusarium avenaceum و F. graminearum)

 

 

 

 

 

 

 

ارزیابی مقاومت نارون چتری، ملج و نارون چینی به

Ophiostoma novo-ulmi ، عامل بیماری مرگ هلندی نارون

 

 
نویسنده: سجاد - چهارشنبه ٩ اردیبهشت ۱۳۸۸
پژوهش و سازندگی تابستان 1384; 18(2( پی آیند 67) زراعت و باغبانی):36-43.
 

اثر تیمارهای محیطی مختلف بر جوانه زنی بذر سیکلامن

 ایرانی (Cyclamen persicum mill)

 
اعلایی میترا*,نادری روح انگیز,خلیقی احمد,سلامی سیدعلیرضا
 
* دانشکده کشاورزی دانشگاه تهران
 
 

در این پژوهش اثر تیمارهای دمای محیط در دو سطح 16 و 20 درجه سانتی گراد،

 نوع پوشش (ماسه و پلاستیک مشکی)، آب گرم و سرد و معمولی، تاریکی و

 روشنایی در جوانه زنی بذر سیکلامن Cyclamen persicum مورد بررسی قرار گرفت.

 آزمایش در قالب طرح کاملا تصادفی با 10 تیمار و 3 تکرار برای صفات درصد

جوانه زنی، سرعت جوانه زنی، طول دمبرگ، تعداد برگ کامل، تعداد برگچه و سطح

 برگ انجام گرفت. هر یک از واحدهای آزمایشی در شرایط اتاقک رشد و گلخانه شامل

 گلدان هایی به قطر 5 سانتی متر دارای 50 عدد بذر تازه C. persicum بودند. نتایج

 حاصل اختلاف معنی داری بین صفات مورد ارزیابی در تمامی سطوح نشان داد.

 پس از 23 روز قرارگیری گلدان ها در اتاقک رشد تیمار DCM )تاریکی - دمای

16 درجه سانتی گراد - پوشش ماسه- آب گرم( بهترین تیمار در جوانه زنی بذور

و تیمار LCC )روشنایی - دمای 20 درجه- بدون پوشش - آب سرد( نامناسب ترین

 تیمار در جوانه زنی بذور  شناخته شدند. پس از انتقال گلدان ها به گلخانه وضعیت

 گیاهچه ها نیز مورد ارزیابی قرار گرفت. تیمارهای DCC )تاریکی - 16 درجه

سانتی گراد - آب سرد( و DCW )تاریکی- 16 درجه سانتی گراد- آب گرم( بدون

هیچ اختلاف معنی داری بهترین تیمارها از نظر تعداد برگ های گسترش یافته

 بودند این در حالی بود که گیاهچه ها در تیمار DCC سطح برگ کمتری داشتند.

 تیمارهای LTW )روشنایی - 20 درجه سانتی گراد - آب گرم( و LCM

 )روشنایی - 16 درجه سانتی گراد - پوشش ماسه( و LCW

)روشنایی - 16 درجه سانتی گراد - آب گرم( بدون اختلاف معنی داری نامناسب

 ترین تیمارها از نظر وضعیت گیاهچه ها بودند.

 
کلید واژه: 
 
 اثر تیمارهای محیطی مختلف بر جوانه زنی بذر سیکلامن ایرانی (Cyclamen persicum mill)
نویسنده: سجاد - سه‌شنبه ۱ اردیبهشت ۱۳۸۸

پتانسیل بیوتکنولوژی در افزایش بهره‌وری از گیاهان دارویی

محتوای این مطلب صرفاً نظر نویسنده می‌باشد

منبع : http://bio.itan.ir/?ID=24
تاریخ: 11/2/1384  

نویسنده: مهدی رهایی

پتانسیل بیوتکنولوژی در افزایش بهره‌وری از گیاهان دارویی

استفاده از ترکیبات دارویی مشتق از گیاهان، نه تنها قدمت زیادی دارد، بلکه به‌دلیل عوارض جانبی بی‌شمار داروهای شیمیایی از یک‌سو و نارسایی‌های متعدد طب نوین در درمان برخی از بیماری‌ها با گذشت زمان، بار دیگر پرورش و تولید گیاهان دارویی با رشد قابل‌توجهی روبرو شده‌است. در مقالة حاضر سعی شده است تا ضمن معرفی برخی از روش‌های بیوتکنولوژیک مورد استفاده در شناسایی و تولید گیاهان دارویی، اهمیت اقتصادی متابولیت‌های دارویی مشتق از این گیاهان و ارزش بالای آنها برای کشورهایی همچون ایران که دارای تنوع بالایی از گیاهان دارویی هستند مشخص شود:

مقدمه



سابقة‌ استفاده از گیاهان دارویی به زمان‌های بسیار دور برمی‌گردد؛ به‌طوری‌که حتی در کتب قدیمی مانند انجیل و کتاب مقدس باستانی هند (ودا)، استفاده از برخی گیاهان در درمان بیماری‌ها توصیه شده است. اما قدمت استفاده از گیاهان دارویی، به‌معنی روند رو به کاهش آن در دنیای مدرن امروزی نیست.پتانسیل بیوتکنولوژی در افزایش بهره‌وری از گیاهان دارویی امروزه در جوامع صنعتی و در بسیاری از کشورهای پیشرفته و درحال توسعه، استفاده از طب سنتی و گیاهان دارویی برای حفظ سلامتی، به‌دلیل افزایش اعتماد مردم به استفاده از این گیاهان، بسیار چشمگیر است.

طبق برآوردی که توسط سازمان بهداشت جهانی ( WHO ) صورت گرفته است، بیش از 80 درصد مردم جهان (نزدیک به 5 میلیارد نفر)‌، برای درمان بیماری‌ها هنوز از داروهای گیاهی استفاده می‌کنند. تقریباً یک چهارم داروهای تهیه‌شدة‌ دنیا دارای منشأ گیاهی هستند که یا مستقیماً از گیاهان عصاره‌گیری شده‌اند و یا بر اساس ترکیب گیاهی،‌ مدوله و سنتز شده‌اند. کار بر روی طب سنتی و استفاده از گیاهان دارویی، در سراسر جهان و به‌خصوص هند، ژاپن، پاکستان، سریلانکا و تایلند در دست انجام می‌باشد. در اروپا و در کشورهایی از قبیل آلبانی، بلغارستان، کرواسی، فرانسه، آلمان، مجارستان، هلند، اسپانیا و انگلستان و همچنین ترکیه، حدود 1500 گونه از گیاهان دارویی و معطر مورد استفاده قرار گرفته و در حدود 1400 محصول گیاهی در اروپا و ایالات متحده تولید می‌شود. در حدود 25 درصد از داروهای تجویزشده در ایالات متحده، حاوی حداقل یک ترکیب فعال گیاهی هستند. در چین، فروش داروهای سنتی در طول 5 سال اخیر دو برابر شده است. در هند نیز صادرات گیاهان دارویی نسبت به سال‌های قبل سه برابر شده است. تعداد زیادی از فرآورده‌های دارویی مشهور از گیاهان بدست می‌آیند. مثلاٌ، معمول‌ترین مسکن، یعنی (آسپرین)‌ از گونه‌های Salix (بید) و Spiraea به‌دست می‌آید.پتانسیل بیوتکنولوژی در افزایش بهره‌وری از گیاهان دارویی همچنین داروهای ضد سرطانی چون Paclitaxel و Vinblastine فقط از منابع گیاهی حاصل می‌شوند.

بنابراین استفاده از روش‌های بیوتکنولوژیک به‌منظور تکثیر و افزایش توان ژنتیکی گیاهان دارویی و همچنین شناسایی سریع‌تر و دقیق‌تر ژنوتیپ‌هایی که فرآوردة بیشتری تولید می‌کنند، می‌تواند بسیار مفید و از لحاظ تجاری سودآور باشد. در مطلب حاضر، روش‌های مختلف بیوتکنولوژیک که می‌توانند در زمینة افزایش بهره‌وری گیاهان دارویی به‌کار روند معرفی خواهند شد.

1- کاربردهای " کشت بافت " در زمینة گیاهان دارویی


یکی از بخش‌های مهم بیوتکنولوژی "کشت بافت" است که کاربردهای مختلف آن در زمینة گیاهان دارویی، از جنبه‌های مختلفی قابل بررسی است:

1-1- باززایی در شرایط آزمایشگاهی ( In-Vitro Regeneration ):



تکثیر گیاهان در شرایط آزمایشگاهی، روشی بسیار مفید جهت تولید داروهای گیاهی باکیفیت است. پتانسیل بیوتکنولوژی در افزایش بهره‌وری از گیاهان داروییروش‌های مختلفی برای تکثیر در آزمایشگاه وجود دارد که از جملة‌ آنها، ریزازدیادی است. ریزازدیادی فواید زیادی نسبت به روش‌های سنتی تکثیر دارد. با ریزازدیادی می‌توان نرخ تکثیر را بالا برد و مواد گیاهی عاری از پاتوژن تولید کرد. گزارش‌های زیادی در ارتباط با بکارگیری تکنیک " کشت بافت " جهت تکثیر گیاهان دارویی وجود دارد. با این روش برای ایجاد کلون‌های گیاهی از تیرة لاله در مدت 120 روز بیش از 400 گیاه کوچک همگن و یک شکل گرفته شد که 90 درصد آنها به رشد معمولی خود ادامه دادند. برای اصلاح گل انگشتانه، از نظر صفات ساختاری، مقدار بیوماس، میزان مواد مؤثره و غیره با مشکلات زیادی مواجه خواهیم شد ولی با تکثیر رویشی این گیاه از راه کشت بافت و سلول، می‌توان بر آن مشکلات غلبه نمود. چنان‌که مؤسسة گیاهان دارویی بوداکالاز در مجارستان از راه کشت بافت و سلول گل انگشتانه موسوم به آکسفورد، توانست پایه‌هایی کاملاٌ همگن و یک شکل از گیاه مذکور به‌دست آورد. از جملة گیاهان دیگر می‌توان موارد زیر را نام برد:

Catharanthus roseus, Cinchona ledgeriana, Digitalis spp, Rehmannia glutinosa, Rauvolfia serpentina, Isoplexis canariensis

1-2- باززایی از طریق جنین‌‌زایی سوماتیک (غیرجنسی):


تولید و توسعة مؤثر جنین‌های سوماتیک، پیش‌نیازی برای تولید گیاهان در سطح تجاری است. پتانسیل بیوتکنولوژی در افزایش بهره‌وری از گیاهان داروییجنین‌زایی سوماتیک فرآیندی است که طی آن گروهی از سلول‌ها یا بافت‌های سوماتیک، جنین‌های سوماتیک تشکیل می‌دهند. این جنین‌ها شبیه جنین‌های زیگوتی (جنین‌های حاصل از لقاح جنسی) هستند و در محیط کشت مناسب می‌توانند به نهال تبدیل شوند. باززایی گیاهان با استفاده از جنین‌زایی سوماتیک از یک سلول، در بسیاری از گونه‌های گیاهان دارویی به اثبات رسیده است. بنابراین در این حالت با توجه به پتانسیل متفاوت سلول‌های مختلف در تولید یک ترکیب دارویی، می‌توان گیاهانی با ویژگی برتر نسبت به گیاه اولیه تولید نمود. ازجمله گیاهان دارویی که توانسته‌اند از آنها جنین سوماتیک به‌دست آورند، می‌توان موارد زیر را بیان نمود:

Podophyllum hexandrum , Bunium persicum, Acacia catechu , Aesculus hippocastanum and Psoralea corylifolia

1-3- حفاظت گونه‌های گیاهان دارویی از طریق نگهداری در سرما:


با تکیه بر کشت بافت و سلول می‌توان برای نگهداری کالتیوارهای مورد نظر در بانک ژن یا برای نگهداری طولانی مدت اندام‌های تکثیر گیاه در محیط نیتروژن مایع، اقدام نمود. پتانسیل بیوتکنولوژی در افزایش بهره‌وری از گیاهان دارویینگهداری در سرما، یک تکنیک مفید جهت حفاظت از کشت‌های سلولی در شرایط آزمایشگاهی است. در این روش با استفاده از نیتروژن مایع (196- درجه سانتی‌گراد) فرآیند تقسیم سلولی و سایر فرآیندهای متابولیکی و بیوشیمیایی متوقف شده و در نتیجه می‌توان بافت یا سلول گیاهی را مدت زمان بیشتری نگهداری و حفظ نمود. با توجه به اینکه می‌توان از کشت‌های نگهداری شده در سرما، گیاه کامل باززایی کرد، لذا این تکنیک می‌تواند روشی مفید جهت حفاظت از گیاهان دارویی در معرض انقراض باشد. مثلاً بر اساس گزارشات منتشر شده، روش نگهداری در سرما، روشی مؤثر جهت نگهداری کشت‌های سلولی گیاهان دارویی تولیدکنندة آلکالوئید همچون Rauvollfia serpentine , D. lanalta , A. belladonna , Hyoscyamus spp . است. این تکنیک، می‌تواند جهت نگهداری طیفی از بافت‌های گیاهی چون مریستم‌ها، بساک و دانة گرده، جنین، کالوس و پروتوپلاست به‌کار رود. تنها محدودیت این روش، مشکل دسترسی به نیتروژن مایع است.

1-4- تولید متابولیت‌های ثانویه از گیاهان دارویی:


از لحاظ تاریخی، اگرچه تکنیک " کشت بافت " برای اولین بار، در سال‌های 1940-1939 در مورد گیاهان به‌کار گرفته‌شد، ولی در سال 1956 بود که یک شرکت دارویی در کشور آمریکا ( Pfizer Inc ) اولین پتنت را در مورد تولید متابولیت‌ها با استفاده از کشت توده‌ای سلول‌ها منتشر کرد. پتانسیل بیوتکنولوژی در افزایش بهره‌وری از گیاهان داروییکول و استابو (1967) و هبل و همکاران (1968) توانستند مقادیر بیشتری از ترکیبات ویسناجین ( Visnagin ) و دیوسجنین ( Diosgenin ) را با استفاده از کشت بافت نسبت به حالت طبیعی (استخراج از گیاه کامل) به‌‌دست آورند. گیاهان، منبع بسیاری از مواد شیمیایی هستند که به‌عنوان ترکیب دارویی مصرف می‌شوند. فرآورده‌های حاصل از متابولیسم ثانویه گیاهی ( Secondary Metabolite ) جزو گرانبهاترین ترکیب شیمیایی گیاهی ( Phytochemical ) هستند. با استفاد از کشت بافت می‌توان متابولیت‌های ثانویه را در شرایط آزمایشگاهی تولید نمود. لازم به‌ذکر است که متابولیت‌های ثانویه، دسته‌ای از مواد شامل اسیدهای پیچیده، لاکتون‌ها، فلاونوئیدها و آنتوسیانین‌ها هستند که به‌صورت عصاره یا پودرهای گیاهی در درمان بسیاری از بیماری‌های شایع به‌کار برده می‌شوند.

1-4-1-راهکارهای افزایش متابولیت‌های ثانویه گیاهی از طریق کشت بافت


1- استفاده از محرک‌های ( Elicitors ) زنده و غیر زنده‌ای که می‌توانند مسیرهای متابولیکی سنتز متابولیت‌های ثانویه را تحت تأثیر قرار داده و میزان تولید آنها را افزایش دهند. لازم به‌ذکر است که این محرک‌ها در شرایط طبیعی نیز بر گیاه تأثیر گذاشته و باعث تولید یک متابولیت خاص می‌شوند.

2- افزودن ترکیب اولیة ( Precursor ) مناسب به محیط‌کشت، با این دیدگاه که تولید محصول نهایی در نتیجه وجود این ترکیبات در محیط‌کشت، القاء شود.

3- افزایش تولید یک متابولیت ثانویه در اثر ایجاد ژنوتیپ‌های جدیدی که از طریق امتزاج پروتوپلاست یا مهندسی ژنتیک، به‌دست می‌آیند.

4- استفاده از مواد موتاژن جهت ایجاد واریته‌های پربازده

5- کشت بافت ریشة گیاهان دارویی (ریشه، نسبت به بافت‌های گیاهی دیگر، پتانسیل بیشتری جهت تولید متابولیت‌های ثانویه دارد)

1-4-2- مثال‌ها


مثال‌های قابل ذکر آنقدر زیاد است که تصور می‌شود هر ماده‌ای با منشاء گیاهی، از جمله، متابولیت‌های ثانویه را می‌توان به‌وسیلة کشت‌های سلولی تولید کرد:پتانسیل بیوتکنولوژی در افزایش بهره‌وری از گیاهان دارویی از جمله ترکیباتی که از طریق کشت سلولی و کشت بافت به تولید انبوه رسیده است،‌ داروی ضد سرطان تاکسول است. این دارو که در درمان سرطان‌های سینه و تخمدان به‌کار می‌رود از پوست تنه درخت سرخدار ( Taxus brevilifolia L. ) استخراج می‌گردد. از آنجایی‌که تولید تاکسول به‌دلیل وجود 10 هستة استروئیدی در ساختار شیمیایی آن بسیار مشکل است و جمعیت طبیعی درختان سرخدار نیز برای استخراج این ماده بسیار اندک است، لذا راهکار دیگری را برای تولید تاکسول باید به‌کار گرفت. در حال حاضر، برای تولید تاکسول از تکنیک کشت بافت و کشت قارچ‌هایی که بر روی درخت رشد کرده و تاکسول تولید می‌کنند،‌ استفاده می‌گردد.

سولاسودین ( Solasodine ) نیز از ترکیبات دیگری است که از طریق کشت سوسپانسیون سلولی گیاه Solanum eleganifoliu به‌دست می‌آید. از جمله متابولیت‌های دیگری که از طریق تکنیک کشت بافت و در مقیاس تجاری تولید می‌شود، شیکونین ( Shikonin ) (رنگی با خاصیت ضد حساسیت و ضد باکتری) است. مثال‌های زیر گویای کارایی تکنیک کشت بافت در تولید متابولیت‌های ثانویه است.

تولید آلکالوئید پیرولیزیدین ( Pyrolizidine ) از کشت بافت ریشة Senecio sp ، سفالین ( Cephaelin ) و امتین ( Emetine ) از کشت کالوس Cephaelis ipecacuanha ، آلکالوئید کوئینولین ( Quinoline ) از کشت سوسپانسیون سلولی Cinchona ledgerione پتانسیل بیوتکنولوژی در افزایش بهره‌وری از گیاهان داروییو افزایش بیوسنتز آلکالوئیدهای ایندولی با استفاده از کشت سوسپانسیون سلولی گیاه


1-4-3- استفاده از بیورآکتورها در تولید صنعتی متابولیت‌های ثانویه


تولید متابولیت ثانویة گیاهی با خصوصیات دارویی در شرایط آزمایشگاهی، فواید زیادی در مقایسه با استخراج این ترکیبات از گیاهان، تحت شرایط طبیعی دارد. کنترل دقیق پارامترهای مختلف، سبب می‌شود که کیفیت مواد حاصل در طول زمان تغییر نکند. درحالی که در شرایط طبیعی مرتباٌ تحت تأثیر شرایط آب و هوایی و آفات است. تحقیقات زیادی در زمینة استفاده از کشت‌های سوسپانسیون و سلول گیاهی برای تولید متابولیت‌های ثانویه صورت گرفته است. از جمله ابزارهایی که برای کشت وسیع سلول‌های گیاهی به‌کار رفته‌اند، بیورآکتورها هستند.پتانسیل بیوتکنولوژی در افزایش بهره‌وری از گیاهان دارویی بیورآکتورها، مهمترین ابزار در تولید تجاری متابولیت‌های ثانویه از طریق روش‌های بیوتکنولوژیک، محسوب می‌شوند.

مزایای استفاده از بیورآکتورها در کشت انبوه سلول‌های گیاهی عبارتند از:

1- کنترل بهتر و دقیق‌تر شرایط خاص مورد نیاز برای تولید صنعتی ترکیبات فعال زیستی از طریق کشت سوسپانسیون سلولی

2- امکان تثبیت شرایط در طول مراحل مختلف کشت سلولی در بیورآکتور

3- جابجایی و حمل‌ونقل آسان‌تر کشت (مثلاً، برداشتن مایه‌کوبه در این حالت راحت است)

4- با توجه به اینکه در شرایط کشت سوسپانسیون، جذب مواد غذایی به‌وسیلة سلول‌ها افزایش پتانسیل بیوتکنولوژی در افزایش بهره‌وری از گیاهان داروییمی‌یابد، لذا نرخ تکثیر سلول‌ها زیاد شده و به‌تبع آن میزان محصول (ترکیب فعال زیستی) بیشتر می‌شود.

5- در این حال، گیاهچه‌ها به آسانی تولید و ازدیاد می‌شوند.

سیستم بیورآکتور برای کشت‌های جنین‌زا و ارگانزای چندین گونة گیاهی به‌کار رفته است که از آن‌جمله می‌توان به تولید مقادیر زیادی سانگئینارین ( sanguinarine ) از کشت سوسپانسیون سلولی Papaver somniferum با استفاده از بیورآکتور، اشاره کرد. با توجه به اینکه بیورآکتورها، شرایط بهینه را برای تولید متابولیت‌های ثانویه از سلول‌های گیاهی فراهم می‌آورند، لذا تغییرات زیادی در جهت بهینه‌سازی این سیستم‌ها، برای تولید مواد با ارزش دارویی (با منشأ گیاهی) همچون جینسنوساید ( ginsenoside ) و شیکونین صورت گرفته است.

2- مهندسی ژنتیک



شاخة بعدی بیوتکنولوژی که در زمینة گیاهان دارویی کاربردهای فراوانی دارد، "مهندسی ژنتیک" است. پیشرفت‌های اخیر در زمینة ژنتیک گیاهی و تکنولوژی DNA نوترکیب، کمک شایانی به بهبود و تقویت تحقیقات در زمینة بیوسنتز متابولیت‌های ثانویه کرده است. قسمت اعظمی از تحقیقات در زمینة متابولیت‌های ثانویه، به‌روی شناسایی و دستکاری ژنتیکی آنزیم‌های دخیل در مسیر متابولیکی سنتز یک متابولیت ثانویه، متمرکز شده‌است. ابزار طبیعی که در فرآیند مهندسی ژنتیک و در اکثر گونه‌های گیاهی و بخصوص گیاهان دولپه به‌کار می‌رود، یک باکتری خاکزی به‌نام آگروباکتریوم ( Agrobacterium ) است. گونه‌های مختلف این باکتری، مهندسان طبیعی هستند که بیماری‌های‌ تومور گال طوقه‌ ( Crown Gall Tumour ) و ریشة مویی ( Hairy Root ) را در گیاهان سبب می‌شوند. تحقیقات نشان داده‌است که ریشه‌های مویی تولید شده به‌وسیلة گونه‌ای از این باکتری به‌نام‌ A. rhizogenes ‌، بافتی مناسب برای تولید متابولیت ثانویه هستند. به علت پایداری و تولید زیاد این بافت‌ها در شرایط کشت عاری از هورمون، تاکنون گونه‌های دارویی زیادی با استفاده از این باکتری تغییر یافته‌اند. که از آن جمله می‌توان به کشت ریشة‌ مویی گیاه دارویی Artemisia annua ‌ به‌منظور تولید ترکیب دارویی فعال، اشاره کرد.

بنابراین می‌توان دید که مهندسی ژنتیک می‌تواند به‌عنوان ابزاری قدرتمند جهت تولید متابولیت‌های ثانویة جدید و همچنین افزایش مقدار متابولیت‌های ثانویه موجود در یک گیاه به‌کار رود.

3- نشانگرهای مولکولی


بخش مهم بعدی دارای کاربرد فراوان در حوزة گیاهان دارویی، "نشانگرهای مولکولی" است. قبل از اینکه به موارد کاربرد نشانگرهای مولکولی پرداخته شود، لازم است دلایل لزوم استفاده از نشانگرهای مولکولی در زمینة گیاهان دارویی ذکر شود:

3-1- دلایل استفاده از نشانگرهای مولکولی در زمینة گیاهان دارویی:



فاکتورهایی همچون خاک و‌ شرایط آب و هوایی، بقای یک گونة خاص و همچنین محتوای ترکیب دارویی این گیاه را تحت تأثیر قرار می‌دهند. در چنین حالاتی علاوه بر اینکه بین ژنوتیپ‌های مختلف یک گونه تفاوت دیده می‌شود از لحاظ ترکیب دارویی فعال نیز با هم فرق می‌کنند. در هنگام استفادة تجاری، از این گیاه دو فاکتور، کیفیت نهایی داروی استحصالی از این گیاه را تحت تأثیر قرار می‌دهند:

1- تغییر محتوای یک ترکیب دارویی خاص در گیاه مورد نظر

2- اشتباه گرفتن یک ترکیب دارویی خاص با اثر کمتر که از گیاهان دیگر به‌دست آمده است. به‌جای ترکیب دارویی اصلی که از گیاه اصلی به‌دست می‌آید.

چنین تفاوت‌هایی، مشکلات زیادی را در تعیین و تشخیص گیاهان دارویی خاص، با استفاده از روش‌های سنتی (مرفولوژیکی و میکروسکوپی)، به‌دنبال خواهد داشت. برای روشن‌شدن موضوع به مثال زیر توجه کنید:

کوئینون یک ترکیب دارویی است که از پوست درخت سینکونا ( cinchona ) به‌دست می‌آید. پوست درختان سینکونا که در جلگه‌ها کشت شده‌اند، حاوی کوئیونی است که از لحاظ دارویی فعال است. گونه‌های مشابهی از این درخت وجود دارند که به‌روی تپه‌ها و زمین‌های شیبدار رشد می‌کنند و از لحاظ مرفولوژیکی (شکل ظاهری) مشابه گونه‌هایی هستند که در جلگه‌ها رشد می‌کنند، اما در این گونه‌ها کوئیون فعال وجود ندارد.

در طول دهه‌های گذشته، ابزارهایی که برای استانداردسازی داروهای گیاهی به‌وجود آمده‌اند، شامل ارزیابی ماکروسکوپیک و میکروسکوپیک و همچنین تعیین نیمرخ شیمیایی ( Chemoprofiling ) مواد گیاهی بوده‌اند. قابل ذکر است که نیمرخ شیمیایی، الگوی شیمیایی ویژه‌ای برای یک گیاه است که از تجزیة عصارة‌ آن گیاه به‌وسیلة تکنیک‌هایی چون TLC و HPTLC و HPLC ‌ به‌دست آمده است. ارزیابی ماکروسکوپیک مواد گیاهی نیز بر اساس پارامترهایی چون شکل، اندازه، رنگ، بافت،‌ خصوصیات سطح گیاه، مزه و غیره صورت می‌گیرد. علاوه بر این، بسیاری از تکنیک‌های آنالیز، همچون آنالیز حجمی ( Volumetric Analysis )، کروماتوگرافی گازی ( Gas Chromatography )، کروماتوگرافی ستونی ( Column Chromatography ) و روش‌های اسپکتروفتومتریک نیز برای کنترل کیفی و استانداردسازی مواد دارویی گیاهی، مورد استفاده قرار می‌گیرند.

گرچه در روش‌های فوق، اطلاعات زیادی در مورد یک گیاه دارویی و ترکیبات دارویی موجود در آن فراهم آید، ولی مشکلات زیادی نیز به‌همراه دارد. مثلاً برای اینکه یک ترکیب شیمیایی به‌عنوان یک نشانگر ( Marker ) جهت شناسایی یک گیاه دارویی خاص، مورد استفاده قرار گیرد، باید مختص همان‌گونة گیاهی خاص باشد، در حالی‌که همة گیاهان دارویی، دارای یک ترکیب شیمیایی منحصربه‌فرد نیستند. همچنین بین بسیاری از مولکول‌های شیمیایی که به‌عنوان نشانگر و یا ترکیب دارویی خاص مدنظر هستند، هم‌پوشانی معنی‌داری وجود دارد؛ این موضوع در مورد ترکیبات فنولی و استرولی حادتر است.

یکی از عوامل مهم دیگری که استفاده از نیمرخ شیمیایی را محدود می‌سازد، ابهام در داده‌های حاصل از انگشت‌نگاری شیمیایی ( Chemical Fingerprinting ) است. این ابهام، در اثر تجمع مواد مصنوعی در پروفیل شیمیایی حادث می‌شود. علاوه بر این، فاکتورهای دیگری، پروفیل شیمیایی یک گیاه را تغییر می‌دهند. که از جمله این فاکتورها می‌توان فاکتورهای درونی چون عوامل ژنتیکی و فاکتورهای برونی چون کشت، برداشت، خشک‌کردن و شرایط انبارداری گیاهان دارویی را ذکر نمود. مطالعات شیموتاکسونومیکی (طبقه‌بندی گیاهان بر اساس ترکیبات شیمیایی موجود در گیاه) که به‌طور معمول در آزمایشگاه‌های مختلف استفاده می‌شوند، تنها می‌توانند به‌عنوان معیار کیفی در مورد متابولیت‌های ثانویه، مورد استفاده قرار می‌گیرند و برای تعیین کمی این ترکیبات، استفاده از نشانگرهای ویژه (شیمیایی) که به‌کمک آن به آسانی بتوان گونه‌های گیاهان دارویی را از یکدیگر تشخیص داد، یک الزام است.‌ در این رابطه، همان‌طور که در فوق ذکر شد، در هرگیاه یک نشانگر منحصر به فرد را نمی‌توان یافت.

مشکلی که در شناسایی گونه‌های گیاهان دارویی با استفاده از صفات مرفولوژیک وجود دارد، وجود نام‌های گیاهشناسی متفاوت در مورد یک گیاه در نواحی مختلف جهان است. در این حالت ممکن است گونه‌های گیاهان دارویی نادر و مفید، با گونه‌های دیگری که از لحاظ مرفولوژیکی به گیاه اصلی شبیه‌اند، اشتباه فرض شوند.

بنابراین، با توجه به مشکلات موجود در زمینة شناسایی گیاهان دارویی با استفاده از روش‌های سنتی و با توجه به پیشرفت محققین در زمینة ایجاد نشانگرهای DNA ‌،‌ استفاده از این تکنیک‌های نوین می‌تواند ابزاری قدرتمند در استفاده کارا از گونه‌های مؤثر دارویی محسوب شود. از جمله مزایای این نشانگرها، عدم وابستگی به سن و شرایط فیزیولوژیکی و محیطی گیاه دارویی است. پروفیلی که از انگشت نگاری DNA ‌ یک گیاه دارویی به‌دست می‌آید، کاملاً به همان گونه اختصاص دارد. همچنین برای استخراج DNA به‌عنوان مادة آزمایشی در آزمایشات نشانگرهای مولکولی، علاوه بر بافت تازه، می‌توان از بافت خشک نیز استفاده نمود و از این رو، شکل فیزیکی نمونه برای ارزیابی آن گونه، اهمیت ندارد. نشانگرهای مختلفی بدین منظور ایجاد شده‌اند که از آن جمله می‌توان به روش‌های مبتنی بر هیبریداسیون (مانند RFLP )، روش‌های مبتنی بر RCR (مانند AFLP )‌ و روش‌های مبتنی بر توالی‌یابی (مانند ITS ) اشاره کرد.

3-2- برخی موارد کاربرد نشانگرهای DNA در زمینة گیاهان دارویی:

3-2-1- ارزیابی تنوع ژنتیکی و تعیین ژنوتیپ ( Genotyping ):


تحقیقات نشان داده است که شرایط جغرافیایی،‌ مواد دارویی فعال گیاهان دارویی را از لحاظ کمی و کیفی، تحت تأثیر قرار می‌دهد. بر پایة تحقیقات انجام شده، عوامل محیطی محل رویش گیاهان دارویی در سه محور زیر بر آنها تاثیر می‌گذارد:

1- تاثیر بر مقدار کل مادة مؤثرة گیاهان دارویی

2- تاثیر بر عناصر تشکیل دهندة مواد مؤثره

3- تاثیر بر مقدار تولید وزن خشک گیاه

عوامل محیطی که تاثیر بسیار عمده‌ای بر کمیت و کیفیت مواد مؤثرة آنها می‌گذارد عبارتنداز نور، درجه حرارت، آبیاری و ارتفاع محل. بنابراین نیاز است که به‌دقت این موضوع مورد بررسی قرار گیرد. به این خاطر، بسیاری از محققین، تأثیر تنوع جغرافیایی بر گیاهان دارویی را از لحاظ تغییرات در سطوح مولکول DNA (ژنتیک) مطالعه نموده‌اند. این برآوردها از تنوع ژنتیکی می‌تواند در طراحی برنامه‌های اصلاحی گیاهان دارویی و همچنین مدیریت و حفاظت از ژرم‌پلاسم آنها به‌کار رود. از جمله گیاهان دارویی که از نشانگرهای مولکولی، برای ارزیابی تنوع ژنتیکی در ژرم‌پلاسم آنها استفاده شده است می‌توان موارد زیر را نام برد:

Taxus wallichiana , neem, Juniperus communis L., Codonopsis pilosula , Allium schoenoprasum L., Andrographis paniculata

3-2-2- شناسایی دقیق گیاهان دارویی

از نشانگرهای DNA می‌توان برای شناسایی دقیق گونه‌های گیاهان دارویی مهم، استفاده کرد. اهمیت استفاده از این نشانگرها، به‌ویژه در مورد گونه‌ها و یا واریته‌هایی که از لحاظ مرفولوژیکی و فیتوشیمیایی به هم شبیهند، دوچندان می‌شود. گاهی ممکن است بر اثر اصلاح گیاهان دارویی کالتیوارهایی به‌وجود آید که هر چند از نظر ظاهر با سایر افراد آن‌گونه تفاوتی ندارد ولی از نظر کمیت و کیفیت مواد مؤثره اختلاف‌های زیادی با آنها داشته باشد. در این حالت اصلاح‌کنندگان چنین گیاهانی باید تمام مشخصات آن کالتیوار را از نظر خصوصیات مواد مؤثره ارایه دهند که شناسایی و معرفی خصوصیات مذکور مستلزم صرف هزینه و زمان زیاد از نظر کسب اطلاعات گسترده دربارة فرآیندهای متابولیسمی گیاه مربوطه است. به‌علاوه امکان تغییرپذیری وضعیت تولید و تراوش مواد مؤثره در مراحل مختلف رویش گیاه همواره باید مورد نظر اصلاح‌کننده قرار داشته‌باشد. به‌عنوان مثال، از نشانگرهای RAPD و PBR برای شناسایی دقیق گونة P.ginseng در بین جمعیت‌های جینسنگ ( ginseng ) استفاده شده است. همچنین برخی از محققین از یک راهکار جدید به‌نام DALP ( Direct Amplification of Length Polymorphism ) برای شناسایی دقیق Panax ginseng و Panax quinquefolius استفاده کرده‌اند.

">

3-2-3- انتخاب کیموتایپ‌های ( Chemotypes ) مناسب به‌کمک نشانگر


علاوه بر شناسایی دقیق گونه‌ها، پیش‌بینی غلظت مادة شیمیایی فعال گیاهی ( Active Phytochemical ) نیز برای کنترل کیفی یک گیاه دارویی مهم است . شناسایی نشانگرهای ( DNA QTL ) که با مقدار آن ترکیب دارویی خاص همبستگی دارند، می‌تواند جهت کنترل کیفی و کمی مواد خام گیاهی، مؤثر واقع شود. لازم به‌ذکر است که تنها تفاوت بین کیموتایپ‌های مختلف، مقدار مادة شیمیایی فعال آنها است. همچنین، پروفیل‌های حاصل از نشانگرهای DNA می‌توانند جهت تعیین روابط فیلوژنتیکی (خویشاوندی)‌ بین کیموتایپ‌های مختلف یک گونه گیاه دارویی به‌کار روند. در سال‌های اخیر مطالعات زیادی به‌منظور تعیین رابطة بین نشانگرهای DNA و تنوعات کمی وکیفی ترکیبات فعال دارویی در بین گونه‌ها و خویشاوندان نزدیک گیاهان دارویی، صورت گرفته و یا در حال انجام است. از طرفی، به‌کارگیری توأم تکنیک‌های مولکولی و تکنیک‌های آنالیزی دیگر، چون TLC و HPLC ، می‌تواند شناخت ما را نسبت به یک گونة دارویی خاص و به تبع آن کنترل کیفی و کمی ترکیب دارویی مورد نظر در سطح صنعتی، افزایش دهد. به‌عنوان مثال بررسی تنوع ژنتیکی Artemisia annua ، به‌عنوان منبع ترکیب ضد ملاریای آرتمیزینین ( artemisinin )، نشان می‌دهد که ژنوتیپ‌های این گیاه در سراسر هند، از لحاظ محتوای این ترکیب (مقدار مادة مؤثرة آرتمزینین)، تنوع نشان می‌دهند. این بررسی با استفاده از نشانگر RAPD (یک نوع نشانگر DNA ) صورت گرفته است.

3-2-4- اصلاح گیاهان دارویی


اگرچه کاشت گیاهان دارویی به هزاران سال پیش باز می‌گردد ولی باید گفت که در مورد اصلاح آنها تاکنون پیشرفت قابل ملاحظه‌ای صورت نگرفته است و در حال حاضر، تعداد کالتیوارهای مفید به‌دست آمده بر اثر اصلاح گیاهان دارویی اندک است. هدف از اصلاح گیاهان دارویی، افزایش کمیت و کیفیت آن دسته از مواد مؤثره در این گیاهان است که در صنایع دارویی از اهمیت خاصی برخوردار هستند. در سال‌های اخیر توجه خاصی از جانب سازمان‌های مختلف در کشورهای جهان در ارتباط با اصلاح این گیاهان صورت گرفته است. در این رابطه، استفاده از نتایج حاصل از انگشت‌نگاری ( fingerprinting ) مولکولی گیاهان دارویی، می‌تواند محققین را در پیشبرد اهداف اصلاحی این گیاهان یاری نماید. از جمله صفات اصلاحی در گیاهان دارویی می‌توان موارد زیر را نام برد:

مقاومت به آفات و بیماری‌ها، سرعت رشد و نمو اندام محتوی مادة مؤثره (مثلاٌ زودرس بودن میوه)، دوام کافی اندام مذکور از نظر استحصال (مثلاٌ زود نریختن میوه و باقی ماندن آن در گیاه به مدت کافی)، هماهنگی و همزمانی رشد و نمو اندام‌های مورد استحصال (مثلاٌ رسیده شدن همزمان تمامی میوه‌ها و با هم نبودن میوه‌های کال و رسیده)، قابل جمع‌آوری بودن محصول با ماشین، فقدان اعضای مزاحم استحصال چون خارهای موجود در ساقه، برگ، میوه و غیره. علاوه بر اینها، در کشت گیاهان دارویی می‌توان به تولید انبوه محصول اندامی که محتوی مقادیر بسیار کم از ماده مؤثرة خاصی است، یا (به‌عکس) به تولید کمتر از انبوه اندامی که همان مادة مؤثره را بیشتر تراوش می‌دهد توجه نمود.

به‌عنوان مثال، مشخص شده است که نشانگرهای ISSR-PCR ، تکنیکی مؤثر و کارا برای شناسایی گیاهچه‌های زیگوتی (گیاهچه‌های حاصل از تلاقی جنسی) در تلاقی‌های بین‌پلوئیدی در مرکبات است.

3-2-5- استفاده از نشانگرها در زمینة غذاداروها ( Nutraceutical ):


تاکنون نشانگرهای مولکولی مبتنی بر DNA در طیف وسیعی از مطالعات مربوط به گیاهان زراعی خوارکی استفاده شده‌اند. این موارد استفاده، شامل مطالعة تنوع ژنتیکی، شناسایی ارقام، مطالعات اصلاحی،‌ شناسایی ژن‌های مقاومت به بیماری،‌ شناسایی محل ژن‌های صفات کمی ( QTL )، آنالیز تنوع ژرم‌پلاسم خارجی، شناسایی جنسی گیاهان دوپایه و آنالیز فیلوژنتیک (روابط خویشاوندی) و غیره هستند. اخیراٌ در نقاط مختلف جهان، استفاده از این نشانگرها در زمینة غذاداروها رایج شده است. مثلاً، بر اساس قوانین اتحادیه اروپا، مبنی بر برچسب‌گذاری ( Labeling ) غذاها و محصولات تغییر یافتة ژنتیکی ( GMO )، چندین کشور اروپایی همچون آلمان و سوئیس، روش‌های مبتنی بر RCR را برای شناسایی و تعیین کمی این گونه غذاها، در سطح کشور خود توسعه داده‌اند. همچنین کشور ایرلند، مؤسسه‌ای را برای شناسایی فرآورده‌های تغییر یافتة ژنتیکی فاقد مجوز که در بازارهای بین‌المللی وارد شده‌اند و به‌طور اخص برای تعیین ذرت تغییر یافتة‌ ژنتیکی با استفاده از تکنیک PCR ،‌ تأسیس نموده است.

4- پتانسیل اقتصادی گیاهان دارویی


طبق برآوردهای صورت گرفته در سال‌های اخیر، ارزش بازارهای جهانی داروهای گیاهی که شامل گیاهان دارویی و فرآورده‌های آنهاست، همواره با رشد قابل توجهی روبه افزایش بوده است. با توجه به اینکه بخش اعظم بازار گیاهان دارویی دنیا، به تولید و عرضة متابولیت‌های ثانویة مشتق از این گیاهان مربوط می‌شود، لذا در این مقاله سعی شده است به اهمیت‌ اقتصادی این ترکیبات پرداخته شود. متابولیت‌‌های ثانویه معمولاً از ارزش افزودة بسیار بالایی برخوردار هستند. به‌طوری‌که ارزش فروش برخی از این ترکیبات مانند شیکونین، دیجیتوکسین ( Digitoxin ) و عطرهایی همچون روغن جاسمین ( Jasmin )، از چند دلار تا چند هزار دلار به ازای هر کیلوگرم تغییر می‌‌کند. همچنین قیمت هر گرم از داروهای ضد سرطان گیاهی مانند وین‌بلاستین ( Vinblastin )، وین‌کریستین ( Vincristin )، آجمالیسین ( Ajmalicine ) و تاکسول ( Taxol ) به چند هزار دلار می‌‌رسد. همان‌طور که قبلاٌ اشاره شد، تاکسول یکی از ترکیبات دارویی است که از پوست درخت سرخدار به‌دست می‌آید و در درمان سرطان‌های سینه و تخمدان مورد استفاده قرار می‌گیرد. آزمایش‌های متعددی برای بررسی اثر این دارو بر روی انواع دیگر سرطان‌ها مانند سرطان خون، غدد لنفاوی، ریه، روده بزرگ، سر و گردن و غیره در دست انجام است. طبق گزارش اعلام شده از سوی سازمان هلال احمر ایران، میزان ارز تخصیص یافته برای خرید هر گرم تاکسول تا 5/2 میلیون تومان نیز رسیده است. از آنجایی‌که رشد این درخت به‌کندی صورت می‌گیرد و منابع دسترسی به این گیاه محدود بوده و برای درمان یک بیمار سرطانی، حدود 28 کیلوگرم از پوست درخت سرخدار لازم است (مقدار مذکور، معادل پوست سه درخت یکصدساله است) ، لذا تولید این دارو به‌روش استخراج از پوست درخت، مقرون به‌صرفه نیست. به همین دلیل در حال حاضر، این متابولیت را با استفاده از روش کشت‌ سلولی‌ و در شرایط آزمایشگاهی تولید می‌نمایند. با این روش، تولید یک گرم از داروی تاکسول حدود 250 دلار هزینه دارد، در حالی‌که با قیمتی حدود 2000 دلار در بازار عرضه می‌گردد.

بر اساس آمارهای موجود، ارزش بازار جهانی داروهای مشتق از گیاهان در سال 2002، با رشد 2/6 درصدی نسبت به سال پیش از آن، به 7/13 میلیارد دلار بالغ گردید. پیش‌بینی می‌شود این مقدار در سال 2007 به رقمی معادل 8/18 میلیارد دلار برسد. آمریکا در سال 2002 بیش از 50 درصد این بازار را به خود اختصاص داده بود. با این حال انتظار می‌رود ارزش این بازار تا سال 2050 به رقمی معادل 5 تریلیون دلار افزایش یابد. نقش بیوتکنولوژی در این بازار بسیار حایز اهمیت بوده است. جدول شمارة (1) و نمودار شمارة (1) میزان رشد و ارزش بازار این داروها را نشان می‌دهند.


جدول 1- بازار جهانی داروهای مشتق از گیاهان (میلیارد دلار)



نمودار 1- میزان رشد بازار جهانی داروهای گیاهی (2007-1999)





5- نتیجه‌گیری


گیاهان دارویی، یکی از منابع مهم تولید دارو هستند که بشر سالیان دراز، از آنها استفاده نموده است و در حال حاضر نیز نه‌تنها ارزش خود را در زمینة تولید دارو از دست نداده‌اند بلکه اهمیت آنها نیز فزونی یافته است؛ چنان‌که برخی از داروهای گرانقیمت مانند تاکسول و یا برخی از ترکیبات دارویی که مصرف آنها زیاد است مانند آسپرین و دیجیتوکسین، تنها از منابع گیاهی به‌دست می‌آیند.

گیاهان دارویی به دلیل توأم بودن ماهیت طبیعی و وجود ترکیبات همولوگ دارویی در آنها، با بدن سازگاری بهتری دارند و معمولاً فاقد عوارض ناخواسته داروهای شیمیایی هستند، به‌خصوص در موارد مصرف طولانی و در بیماری‌های مزمن، بسیار مناسب‌تر می‌باشند. به عنوان مثال، گیاهان دارویی در بسیاری از اختلالات اعصاب و روان که تجویز طولانی مدت دارو برای رفع عوارض بیماری، مورد نیاز است، به‌عنوان بهترین گزینه خواهند بود.

بر اساس آمار موجود، بیشترین داروهای مصرفی کشور در سال 1380 با تعداد حدود 6/6 میلیارد عدد، مربوط به بیماری‌های اعصاب و روان هستند که دارای عوارض ناخواسته متعددی نیز می‌باشند‌، درحالی‌که به‌راحتی می‌توان بخش قابل‌توجهی از آنها را با داروهای گیاهی جایگزین کرد . در این زمینه، روش‌های مهندسی ژنتیک و بیوتکنولوژی می‌توانند به‌منظور افزایش بهره‌وری از این گیاهان مورد استفاده قرار گیرند؛ چنان‌که کشت بافت با تکثیر و حفاظت از ژنوتیپ‌های مفید گیاهان زراعی می‌تواند مشکل ازدیاد و نگهداری به روش سنتی را برطرف سازد. همچنین با استفاده از مهندسی ژنتیک می‌توان گیاهان دارویی تراریخته‌ای به‌دست آورد که می‌توانند متابولیت‌های ثانویه و ترکیبات دارویی بیشتر و یا جدیدتری را تولید نمایند. علاوه بر این تحقیقات گسترده‌ای که در زمینة کاربرد نشانگرهای DNA در زمینة گیاهان دارویی در مؤسسات تحقیقاتی مختلف جهان در حال انجام است، گویای توجه محققان به این ابزارهای قدرتمند است؛ به‌طوری‌که در هند که یکی از دو کشور عمدة تولیدکنندة گیاهان دارویی در جهان است، چندین دانشکدة کشاورزی و مؤسسة تحقیقاتی در زمینة استفاده از تکنیک های مبتنی بر DNA ، جهت شناسایی گیاهان دارویی، مشغول فعالیت می‌باشند. در بسیاری از کشورهای جهان، از سال‌های قبل، برنامه‌های مدونی به‌منظور استفادة تجاری از گیاهان زراعی تدوین شده است. برای مثال، در سال 1989، وزارت کشاورزی، شیلات و جنگلداری ژاپن پروژه‌ای تحت عنوان پروژة روح سبز ( Green Spirit Project ) با بودجه‌ای حدود 110 میلیون ین، از طریق آژانس جنگل خود به اجرا درآورد. هدف از این برنامه، تولید روغن، رزین و گلیکوزیدهای مهم از بقایای گیاهی همچون چوب، شاخه، برگ و پوست درختان بود. در اروپا، کانادا و آمریکا نیز فعالیت‌های تحقیقاتی و تولیدی گسترده‌ای در زمینة گیاهان دارویی انجام شده و یا در حال انجام است که به دلیل کثرت آنها، از معرفی آنها خودداری می‌شود.

بنابراین، با توجه به اهمیت گیاهان دارویی و متابولیت‌های مشتق از آنها در تأمین سلامت جوامع بشری و پتانسیل بالای اقتصادی این گیاهان، به‌عنوان یک منبع درآمد مطمئن، لازم است در کشور ما نیز برنامة مدون و جامعی در این زمینه تدوین شده و بخشی از تحقیقات بیوتکنولوژی کشاورزی در دانشگاه‌ها و مؤسسات تحقیقاتی بر روی شناسایی، تولید صنعتی و بهینه‌سازی روش‌های استخراج متابولیت‌های دارویی از این گیاهان اختصاص یابد.

مآخذ:


1- میردریکوند، محمد. 1381. اهمیت بیوتکنولوژی گیاهی و حوزه‌های مختلف کاربرد آن. شبکه تحلیلگران تکنولوژی ایران.

2- امیدبیگی، رضا. 1379. رهیافت‌های تولید و فرآوری گیاهان دارویی. انتشارات طراحان نشر، ص 173-161.

3- Breithaupt, H. 2003. Back to the roots. EMBO Rep, 4(1): 10-12.

4- Ha, W. Y., P. C. Shaw, J. Liu, F. C. Yau, and J.Wang. 2002. Authentication of Panax ginseng and Panax quinquefolius using amplified fragment length polymorphism (AFLP) and directed amplification of minisatellite region DNA (DAMD). J Agric Food Chem, 50(7): 1871-1875.

5- Harish Vasudevan. DNA Fingerprinting In The Standardization Of Herbs And Nutraceuticals. Availible from: http://www.bioteach.ubc.ca/MolecularBiology/DNAfingerprintherbs.

6- Henry, R J. 2001. Plant Genotyping: The DNA fingerprinting of Plants. CABI Publishing, New York .


7- http://holistic-online.com/Herbal-Med/hol_herb-intro.htm.

8- Kalpana, J., P. Chavan, D. Warude, and B. Patwardhan. 2004. Molecular markers in herbal drug technology. Current Science, 87(2): 159-165.

9- Mihalov, J., J., A. D. Marderosian, and J. C. Pierce. 2000. DNA identification of commercial ginseng samples. J Agric Food Chem, 48(8): 3744-3752.

10- Plants in Traditional and herbal medicine. Available from: http://www.plant-talk.org/Pages/Pfacts10.html.

11- Sasson, A., 1991. production of useful biochemicals by higher plant cell culture: biotechnological and economic aspects. Options Méditerranéennes - Série Séminaires, 14: 59-74.

12- Tripathi, L., and J. N. Tripathi. 2003. Role of biotechnology in medicinal plants. Trop J Pharm Res, 2 (2): 243-253.

13- Wilken, D., A. Hohe, and A. Gerth. In Vitro Production Of Plant Secondary Metabolites Using Novel Bioreactors. BioPlanta GmbH , Germany .

نویسنده: سجاد - سه‌شنبه ۱ اردیبهشت ۱۳۸۸

معاون برنامه‌ریزی و اقتصاد وزارت جهاد کشاورزی در گفت‌وگو با ایانا:

اصلاح الگوی مصرف با محوریت نهادهای کشاورزی در حال تدوین است

تهران - خبرگزاری کشاورزی ایراناصلاح الگوی مصرف با محوریت نهادهای کشاورزی در حال تدوین است
سرویس مجلس

برنامه اصلاح الگوی مصرف در بخش کشاورزی تا چند هفته آینده در وزارت جهاد کشاورزی تدوین خواهد شد.
   

کد خبر: 18P-8801-2501

معاون برنامه‌ریزی و اقتصادی وزارت جهاد کشاورزی در گفت‌وگو با خبرنگار پارلمانی ایانا گفت: برنامه اصلاح الگوی مصرف در بخش کشاورزی که به تنهایی 50 درصد نقطه‌نظر رهبر را دربرمی‌گیرد، در وزارت جهاد کشاورزی مراحل تدوین خود را می‌گذارند.

دکتر جعفر خلقانی افزود: اصلاح الگوی مصرف در محور نهاده‌های کشاورزی به ویژه آب، بذر، سم و کود استفاده از ماشین‌آلات کشاورزی و ساماندهی شرایط تولید از مرحله داشت تا برداشت در وزارت جهاد کشاورزی تدوین می‌شود.

وی خاطرنشان کرد: اصلاح الگوی مصرف آب از ارکان بخش کشاورزی  است که با مدیریت آب و مصرف بهینه و جلوگیری از هدررفت آن توام خواهد بود.

دکتر خلقانی پیش‌بینی کرد تا اواخر هفته آینده محورهای برنامه اصلاح الگوی مصرف در بخش کشاورزی در بین اعضای رسانه اعلام ‌شود./

خبرنگار: فاطمه مهردادیان

تاریخ : 1388/1/25     ساعت ارسال : 12:24:40
نویسنده: سجاد - سه‌شنبه ۱ اردیبهشت ۱۳۸۸

رئیس موسسه تحقیقات گیاه‌پزشکی کشور در گفت‌وگو با ایانا:

باغداران میوه‌های انار باقیمانده از سال قبل را نابود کنند

تهران - خبرگزاری کشاورزی ایران
سرویس پژوهش و تحقیقات

دستورالعمل مبارزه با کرم گلوگاه انار توسط محققان موسسه تحقیقات گیاه‌پزشکی کشور تهیه شد.
   

کد خبر: 13R-8801-3001

رئیس موسسه تحقیقات گیاه‌پزشکی کشور با اعلام این مطلب در گفت‌وگو با خبرنگار ایانا گفت: این موسسه در سالهای گذشته تعدادی طرح تحقیقاتی انجام داده است که نتایج حاصل از آن منجر به تهیه دستورالعملی برای مبارزه با کرم گلوگاه انار شد.

دکتر حسن عسگری افزود: این دستورالعمل پیرو پیشنهاد اتاق فکر تهیه شده و حاوی سه بند اصلی است و بر اساس فنولوژی یا مراحل رویشی درخت انار تنظیم شده است.

وی با اعلام این که کرم گلوگاه انار آفتی نیست که بتوان به راحتی تحت کنترل درآورد، گفت: تعداد نسلهایی که این آفت ایجاد می‌کند با توجه به منطقه، چهار تا پنج نسل است و به دلیل تداخل تسلها، کنترل و مبارزه مشکل است.

دکتر عسگری همچنین بر کنترل و مبارزه همزمان باغداران هر منطقه تاکید و خاطرنشان کرد: لازم است برنامه‌ریزی جامعی برای مبارزه صورت گیرد و با استفاده از روشهای تلفیقی، تمامی باغداران هر منطقه به صورت همزمان به مبارزه بپردازند و گرنه هیچ نتیجه‌ای دربر نخواهد داشت.

 

فصل بهار، میوه‌های باقیمانده از سال قبل را در باغ مدفون کنید

رئیس موسسه تحقیقات گیاه‌پزشکی کشور با اعلام این که فصل بهار از اواخر فروردین تا اردیبهشت‌ماه بهترین زمان رعایت نکات بهداشتی در باغهای انار است، گفت: کنترل آفت در مراحل زمستان‌گذران در حدود 10 تا 20 درصد از جمعیت آفت را کاهش می‌دهد، بنابراین میوه‌های باقیمانده بر روی درخت یا روی زمین باید جمع‌آوری و در قسمتی از باغ مدفون شود.

دکتر عسگری خسارت آفت در این مرحله را 40 تا 50 درصد برشمرد و افزود: معدوم‌سازی در این فصل بسیار توصیه می‌شود.

وی هرس را از دیگر روشهای بهداشتی عنوان کرد و گفت: در زمانی که شاخه‌های درخت انبوه می‌شود، کیفیت انارها به لحاظ کیفیت و کمیت مقرون به صرفه نیست، بنابراین هرس درختان علاوه بر حذف میوه‌های ضعیف، باعث بالا بردن مقاومت درخت نیز می‌شود.

این مقام مسئول در ادامه به اهمیت تغذیه مناسب و آبیاری به‌موقع اشاره و خاطرنشان کرد: اگر آبیاری منظم باشد، از ترک خوردن و ضعیف ماندن میوه‌ها جلوگیری می‌شود و باغی به وجود می‌آید که از نظر کیفیت مقرون به صرفه باشد و محصول نیز ریزش نمی‌کند و روی درخت نمی‌ماند، بدین ترتیب جمعیت آفت به سال بعد منتقل نمی‌شود و افزایش نمی‌یابد.

 

حذف پرچمها 20 درصد از جمعیت کرم گلوگاه را کاهش می‌دهد

وی حذف پرچمها با استفاده از وسیله‌ای استاندارد را دومین روش ذکرشده در این دستورالعمل عنوان کرد و گفت: با این روش، پروانه‌ها دیگر جای مناسبی برای تخمریزی نخواهند داشت و جمعیت آفت تا حد 20 درصد کنترل می‌شود.

رئیس موسسه تحقیقات گیاه‌پزشکی کشور استفاده از زنبور تریکوگراما را از دیگر روشهای مبارزه برشمرد و گفت: البته این طرح نیاز به طرحهای تکمیلی‌تر دارد، اما رهاسازی این زنبور در داخل باغ باعث می‌شود که زنبور، تخم آفت را شناسایی کند و داخل آن تخم بگذارد و به جای آفت، زنبور خارج شود.

وی در ادامه گفت: اما با توجه به آن که زنبور تریکوگراما حوزه‌های متعددی دارد، به باغداران توصیه می‌شود که از گونه‌های خاص درختی استفاده و زیر نظر سازمان حفظ نباتات نسبت به تهیه آن اقدام کنند.

دکتر عسگری همچنین به استفاده همزمان باغداران از روشهای تلفیقی تاکید کرد و گفت: نقش سازمان نظام مهندسی کشاورزی و کلینیکهای گیاه‌پزشکی در این مورد بسیار ضروری و پراهمیت است.

 

طرح ویژه مبارزه با کرم گلوگاه انار تدوین می‌شود

رئیس موسسه تحقیقات گیاه‌پزشکی کشور در ادامه گفت: به دلیل حساسیت وزیر جهاد کشاورزی به حفظ این محصول استراتژیک، طرح ویژه و جامع مبارزه با کرم گلوگاه انار توسط موسسه گیاه‌پزشکی کشور تدوین و به زودی به وزیر کشاورزی و اتاق فکر ارائه خواهد شد تا با حمایتهای همه‌جانبه، از سایر روشهای تحقیق نیز استفاده شود.

دکتر عسگری در پایان گفت: اتاق فکر جهاد کشاورزی محل تقاطع ارگانها و دستگاههای مختلف است که امید می‌رود با همکاری بخش، این آفت سخت از باغهای کشور رخت بربندد./

خبرنگار: مژگان ستار

تاریخ : 1388/1/30     ساعت ارسال : 12:15:4

نویسنده: سجاد - سه‌شنبه ۱ اردیبهشت ۱۳۸۸

مدیرعامل اتحادیه تولیدکنندگان مرکبات در گفت‌وگو با ایانا:

بارشهای فروردین سرمازدگی به دنبال ندارد

تهران - خبرگزاری کشاورزی ایرانبارشهای فروردین سرمازدگی به دنبال ندارد
سرویس تشکل های غیر دولتی

با این که بارش تگرگ خطر افت کیفی محصولات سردرختی را به همراه دارد، اما بارشهای روزهای اخیر موجب سرمازدگی نخواهد شد.
   

کد خبر: 12N-8801-2601

مدیرعامل اتحادیه تولیدکنندگان مرکبات کشور و نایب‌رئیس خانه کشاورز در گفت‌وگو با خبرنگار ایانا گفت: بارشهای فروردین ماه به علت گرم شدن زمین موجب یخزدگی و سرمازدگی محصولات کشاورزی نمی‌شود و تنها افت کیفی محصولات سردرختی را به همراه دارد.

عنایت‌الله بیابانی افزود: تاکنون گزارشی از سرمازدگی خسارتزا در شمال کشور نرسیده است و انتظار می‌رود بارش برف و باران کمبود آب سال گذشته را جبران کند و موجب رونق کشاورزی کشور شود.

وی همچنین گفت: در مناطقی که بیم سرمازدگی به علت شکوفه کردن محصولات باغی وجود دارد، روشن کردن آتش در باغها اقدام موثری خواهد بود./

خبرنگار: فاطمه مهردادیان

تاریخ : 1388/1/26     ساعت ارسال : 10:41:40

---------------------------------------------------------------------------------------------

مدیرعامل مجمع کشاورزان خبره در گفت‌وگو با ایانا:

سرمازدگی خسارت‌زا در کشور نداشته‌ایم

تهران - خبرگزاری کشاورزی ایران
سرویس تشکل های غیر دولتی

تاکنون گزارشی مبنی بر سرمازدگی خسارت‌زا از هیچ نقطه‌ای در کشور ارسال نشده است.
   

کد خبر: 12N-8801-2202

مدیرعامل مجمع ملی کشاورزان خبره در گفت وگو با خبرنگار ایانا گفت:‌ هر چند بارشهای بهاره ماه جاری توانسته است خشکی زمستان را جبران کند اما بارشهای به هیچ وجه خسارت‌زا نبوده و باعث از بین رفتن محصولات کشاورزی نشده است.

مجتبی شادلویی افزود: شکوفه دادن درختهای میوه‌دار نیمه شمالی کشور ارتفاعات و مناطق سردسیر با بارشهای اخیر به تعویق افتاده و موجب سرمازدگی نشده است و در نیمه جنوبی کشور بارشها بعد از مرحله شکوفه‌دهی باغها صورت گرفته خسارتی به باغهای میوه وارد نکرده است.

وی همچنین تصریح کرد: هر چند تگرگ در مناطقی از جنوب کشور افت بار و کیفیت محصول را تحت‌الشعاع قرار خواهد داد اما در مجموع سال زراعی جاری وضعیت بسیار مناسب‌تری نسبت به سال گذشته خواهد داشت.

شادلویی خاطرنشان کرد: بارشهای بهاره باعث جذب کود و ریزمغذیها شده و کیفیت محصولات کشاورزی تاثیر مستقیم خواهد داشت.

وی پیش‌بینی کرد: در منطقه دماوند استان تهران شاهد افزایش کمی و کیفی تولید به علت بارشهای مناسب خواهیم بود./

 

خبرنگار: فاطمه مهردادیان

 

تاریخ : 1388/1/22     ساعت ارسال : 12:17:13

نویسنده: سجاد - سه‌شنبه ۱ اردیبهشت ۱۳۸۸

وجود صدها نمونه گیاه دارویی در مرکز تحقیقات دانشگاه شاهد

تهران - خبرگزاری کشاورزی ایران
سرویس پژوهش و تحقیقات

بیش از 200 نمونه گیاه دارویی در موزه گیاهان دارویی دانشگاه شاهد موجود است.
   

کد خبر: 13R-8711-2601

به گزارش ایانا، به منظور تحقق بخشی از وظایف و اهداف معاونت پژوهشی دانشگاه و کمک به رفع نیازهای کشور، مرکز تحقیقات گیاهان دارویی دانشگاه شاهد با هدف شناسایی، جداسازی و تخلیص مواد موثره گیاهان دارویی و بررسی اثرات آنها به بیماریهای مختلف برای تهیه دارو تاسیس شد.

همچنین برنامه‌ریزی برای دستیابی به گیاهان دارویی با ارزش و اصلاح شده و دانش کاشت، داشت، برداشت و استحصال مواد موثر دارویی و آموزش نیروهای متخصص در مقاطع تحصیلات تکمیلی از دیگر هدفهای تاسیس این مرکز بوده است.

این مرکز دارای بیش از یک هزار و 500 عنوان کتاب تخصصی در زمینه‌های کشاورزی، علوم پایه و بالینی گیاهان دارویی، بیش از 200 نمونه گیاه دارویی، کلینیک گیاه‌درمانی و طب سنتی و بیش از 120 گونه گیاه دارویی و اختصاص دو هکتار مزرعه برای انجام طرحهای تحقیقاتی اعضای هیأت علمی و پایان‌نامه‌های دانشجویی است.

همچنین تاکنون بیش از 25 طرح پژوهشی به صورت مستقیم یا با همکاری سایر مراکز و موسسات به انجام رسیده است و از جمله طرحهایی که به نتایج امیدبخش رسیده است می‌توان به تولید داروی حصاء آ و MS14 اشاره کرد.

نتایج حاصله از پژوهشهای این مرکز تاکنون در معتبرترین مجلات و نشستهای علمی داخلی و خارجی ارایه شده که تعداد آن بیش از 55 مورد است.

همچنین 19 فقره پایان‌نامه دکترای عمومی و کارشناسی ارشد با حمایت این مرکز تهیه شده است./

نویسندگان وبلاگ:
مطالب اخیر:
دوستان من:
کدهای اضافی کاربر :


زیارت عاشورا
وضعیت یاهو مذهبی
پیج رنک گوگل ساعت فلش مذهبی اوقات شرعی

بسيجي يعني علي
Yahoo bot last visit powered by MyPagerank.Net Msn bot last visit powered by MyPagerank.Net Msn bot last visit powered by MyPagerank.Net Yahoo bot last visit powered by MyPagerank.Net





Powered by aeka.persianblog.ir

بانک صوت و فیلم مذهبی
PageRank
بسيجي يعني علي
مجله دانش سبز
PageRank RSS Feed Readers outils webmaster
دریافت کد
>>فرم اشتراک<<
{PAGETITLE}
pagerank search engine optimization Submit ExpressSearch Engine Marketing Services تماس با ما