کشاورزی لرستان - اولین مجله علمی کشاورزی دانش سبز (دانشجویان لرستانی)
در سال1387 سال نوآوری و شکوفایی ایران اسلامی شروع کار و تلاش می کنیم آخرین اخبار و مقالات علمی کشاورزی و لینک سایتهای برتر کشاورزی را در وب قرار دهیم ...
کلمات کلیدی مطالب
نویسنده: سجاد - شنبه ٢٧ آبان ۱۳۸٥

 

 گياه سورگوم

 سورگوم زراعي با نام علمي Sorghum bicolor (L.) Moench گياهي از خانواده غلات است كه قبلاً در ايران ذرت خوشه اي ناميده مي شد. با توجه به تشابهات ظاهري اين گياه با ذرت و ارزن كه باعث شده است آمار سطح كشت اين گياهان با هم مخلوط شود، جهت تمايز آن از اسم سورگوم كه يك اسم جهاني براي اين گياه است استفاده مي شود.

سورگوم با توجه به شواهد باستان شناسي همزمان با اهلي كردن ساير غلات (سه هزار سال قبل از ميلاد مسيح) اهلي شده است و عده اي قدمت آن را به 700 سال قبل از ميلاد مسيح نسبت مي دهند.

سورگوم از نظر اهميت در بين غلات در دنيا بعد از گندم،‌ برنج، ذرت و جو در مقام پنجم قرار دارد.

در بعضي از كشورها از جمله سودان در مقام اول و ايالات متحده آمريكا بعد از گندم و ذرت در مقام سوم قرار گرفته است. سطح زير كشت سورگوم در جهان در سال 2003 ميلادي 8/45 ميليون هكتار بوده كه 90% اين سطح زير كشت را ارقام و واريته هاي سورگوم دانه اي به خود اختصاص داده است.

آمار سطح زير كشت سورگوم در ايران در سال 1365 فقط شش هزار هكتار گزارش شده كه در سال 1382 به حدود 40 هزار هكتار افزايش يافته است و طبق برنامه موجود تا 10 سال آينده بايد به 100 هزار هكتار برسد.

سورگوم بومي قاره آفريقا و جنوب آسياست و از قديم الايام در ايران وجود داشته. در خاورميانه نيز بعد از كشور يمن، بيشترين توده بومي از ايران به تعداد 421 توده جمع آوري شده  است.  علاوه  بر  ساير  مصارف  معمول،  اولين  بار  ايرانيان  باستان  شيره  اين  گياه (S. saccharatum) را به منظور تهيه شكر مورد استفاده قرار دادند. توده هاي زراعي بومي سورگوم در ايران در مناطق جنوب خراسان، سيستان،‌ بلوچستان، كرمان، اصفهان، يزد،‌ گيلان، مازندران و بنادر جنوبي به طور پراكنده وجود دارد.

سورگوم با شرايط آب و هوايي ايران به خصوص مناطق گرم و خشك و معتدل آن سازگاري خوبي دارد. اين گياه در مقايسه با ذرت داراي سيستم ريشه اي افشان خيلي وسيع است كه در حجم زيادي از خاك نفوذ كرده و رطوبت بيشتري جذب مي كند. اين گياه جهت رشد و نمو نسبت به ساير غلات به آب كمتري نياز دارد. چنانكه آزمايشات نشان داده است كه سورگوم براي توليد يك كيلوگرم ماده خشك به 332 ليتر آب نياز دارد در صورتي كه اين نياز آبي براي ذرت 368 ليتر، جو 434 ليتر و گندم 514 ليتر است رشد سورگوم در دوره خشك در مواجه با كم آبي متوقف مي شود و با شرع بارندگي يا آبياري، دوباره شروع مي شود. اين گياه رطوبت بيش از حد را نيز بهتر از ساير غلات منهاي برنج تحمل مي كند. مخصوصاً در مقايسه با ذرت كه در زيادي آب در پاي بوته از بين مي رود ولي سورگوم در چنين شرايطي، گرچه مطلوب نيست،‌ به رشد خود ادامه مي دهد. سورگوم تحمل خوبي نسبت به شوري آب و خاك، خشكي و مسموميت آلومينيوم دارد.

موارد مصرف سورگوم:

سورگوم بر اساس موارد مصرف به پنج گروه تقسيم مي شود كه عبارتند از:

1- سورگوم دانه اي(Grain Sorghum)

2- سورگوم علوفه اي(Forage Sorghum)

3- سورگوم علفي(Grass Sorghum)

4- سورگوم شيرين يا قند(Sirup or sweet Sorghum)

5- سورگوم جاروتي(Broom Sorghum)

موارد مصرف دانه سورگوم همانند ذرت و جو است و از آن به عنوان غذاي انسان و تهيه خوراك براي دام و طيور و همچنين در صنايع نشاسته و الكل سازي استفاده مي شود. تركيبات شيميايي دانه سورگوم بسته به ارقام مختلف، متفاوت است. ميزان پروتئين آن ها از 8 تا 16 درصد تغيير مي كند و ارقام تجارتي داراي 10 تا 13% پروتئين است مقادير ليزين، ميتونين، فيبر خام، خاكستر و فسفر سورگوم به طور متوسط مشابه ذرت است.

سورگوم دانه اي در كشورهاي پيشرفته بيشتر به عنوان خوراك دام و طيور مورد استفاده قرار مي گيرد. اين دانه ها داراي ماده اي به نام تانن هستند كه كمتر از دو درصد آن يك عامل مثبت در تغذيه به حساب مي آيد. ميزان تانن ارقام موجود در كشور كمتر از يك درصد بوده و در ارقام اصلاح شده در ايران كمتر از پنج دهم درصد است. امروزه تانن در تغذيه نشخواركنندگان باعث جذب بيشتر پروتئين و نشاسته خوراك دام مي شود و به عنوان  يك آنتي اكسيدان و آنتي بيوتيك طبيعي عمل مي كند و ضمن پيشگيري از عارضه اسيدوز باعث افزايش توليد شير، درصد چربي، پروتئين و لاكتوز شير مي شود. زماني كه 50% خوراك طيور از سورگوم دانه اي تشكيل شده باشد در مرغ هاي گوشتي باعث بهبود صفات كيفي نظير كاهش چربي محوطه بطني و افزايش كيفيت گوشت مي شود. عملكرد سورگوم دانه اي بسته به ارقام مختلف، حاصلخيزي خاك، شرايط آب و هوايي از دو تا 11 تن در هكتار متغير است و عملكرد ارقام اصلاح شده در ايران پنج تا 11 تن در هكتار است.

جالب توجه اينكه موقعي كه دانه سورگوم مي رسد و آماده برداشت مي شود ساقه و برگ اين گياه هنوز سبز و آبدار است كه با توجه به كمبود علوفه در ايران از آن ها مي توان به عنوان علوفه استفاده كرد. البته در كشورهاي پيشرفته اين بقايا را با ماشين آلات خرد كرده و به خاك برميگردانند كه ضمن افزايش كيفيت خاك از فرسايش بادي و آبي نيز جلوگيري مي كند.

سورگوم علوفه اي نيز مصرف علوفه به صورت سيلو، چراي مستقيم و يا برداشت به صورت علوفه تر يا خشك جهت مصرف در خارج از مزرعه مورد استفاده قرار مي گيرد. واريته هاي با ظرفيت توليد بالا در شرايط آب و هوايي مناسب در ايران در 3- 2 چين 100 تا 150 تن در هكتار علوفه تر توليد مي كنند كه 25- 20 درصد آن ماده خشك است. ميزان پروتئين سورگوم علوفه اي بسته به ارقام مختلف متفاوت است و از 9 تا 18 درصد تغيير مي كند.

در ساقه سياه سورگوم به خصوص در نوع شيرين آن مقدار قند وجود دارد اما به صورت كريستال درآوردن قند آن، هنوز مشكلات زيادي دارد كه محققين درباره آن تحقيق مي كنند. اما از شيره آن مي توان به صورت شربت در كمپوت سازي، نوشابه سازي و ساير صنايع استفاده كرد. مزيت اين شربت در كمپوست سازي در اين است كه چون به راحتي كرستاليزه نمي شود، شكرك نمي زند. كشت و كار سورگوم شيرين در مقايسه با نيشكر و چغندر قند آسان و كم هزينه تر است ولي استحصال قند از آن درمقايسه با آن ها خيلي پرهزينه است. بنابراين هنوز كشت آن به عنوان توليد قند مقرون به صرفه نيست و نياز به تحقيقات بيشتري دارد ولي سورگوم شيرين به علت وجود قند بيشتر در ساقه آن، جهت سيلو كردن چه به صورت خالص و يا مخلوط با ساير گياهاني كه تخمير در سيلو آن ها با مشكلات مواجه است از اهميت بالايي برخوردار است.

افزايش روزافزون جمعيت انساني باعث شده كمبود فرآورده هاي دام و طيور روز به روز بيشتر احساس شود و توليد و تامين اين فرآورده ها نياز مبرم به توليد علوفه اعم از دانه و علوفه تر و خشك دارد. با توجه به خصوصيات بارز سورگوم، اين گياه مي تواند نقش اساسي در توليد علوفه و در نهايت فراهم نمودن زمينه توليد فرآورده هاي دام و طيور داشته باشد.

 


 

منابع مورد استفاده:

 

- اهدايي، ب، 1372. اصلاح نبات. انتشارات دانشگاه شهيد چمران.

- فومن اجيرلو، ع. 1375. اصلاح سورگوم در ايران در سال هاي 1375- 1365 همراه با نتايج تحقيقات به نژادي آن. انتشارات موسسه تحقيقات اصلاح و تهيه نهال و بذر كرج.

- فومن اجيرلو، ع. 1378. بررسي ژنتيكي عملكرد علوفه، اجزاي آن و برآورد تركيب پذيري لاين هاي سورگوم. پايان نامه مقطع كارشناسي ارشد.

- كريمي، هـ 1376. زراعت و اصلاح گياهان علوفه اي. انتشارات دانشگاه تهران.

- مجيدي،‌ ا. وع. فومن اجيرلو. 1374. گزارش نهايي بررسي و ارزيابي تحمل به شوري ارقام سورگوم. انتشارات موسسه تحقيقات اصلاح و تهيه نهال و بذر.

 

- Bean, B., S. Winter, D. Pictsch, R. Cassens, M. Rowland and R. Vanmeter 2000. Forage sorghum variety trial. Result demonstration report. Texas, U.S.A.

- Dehlberg, J. A. and M. S. Spinks 1995. Current status of the  U. S sorghum Germplasm Collection. International Sorghum and Miller Newsletter. No. 36 (4 – 12).

- Dewet, J. M. J., J. R. Harlan and E. G. Price 1970. Origin of variability in he spontanea Complex of Sorghum bicolor. American Joumal of Botany 57(6): 704 – 707.

- Fouman Ajirou, A. 2000. Sorghum Research in Iran. Improving crops of the semi – Arid Tropics in Iran. Co. Published by ICRISAT an AREEO. Patancheru, P. O., Andhra Pradesh. 502324, India.

- Francois, L. E., T. Donova and E. V. Mass. 1984. Salinity effect on seed yield, growth and germination of gran sorghum. Agron. J. 76: 741 – 744.

- House, L. R. 1985. A guide to sorghum breeding. ICRISAT, Patancheru, Andhra Pradesh, 502324, India.

- http: // Faostat. Org/. [2003].

- Poehlman, J. M. 1987. Breeding field crops. 3 rd end. Van Nostrand Reinhold, New yourk, U.S.A.

- Young. M. A, M. S. Mitchern, L. pfaff and K.K. Bolsen 1995. Agronomic performance and silage quality trats of forage sorghum Hybrids in 1994.

نویسندگان وبلاگ:
مطالب اخیر:
دوستان من:
کدهای اضافی کاربر :


زیارت عاشورا
وضعیت یاهو مذهبی
پیج رنک گوگل ساعت فلش مذهبی اوقات شرعی

بسيجي يعني علي
Yahoo bot last visit powered by MyPagerank.Net Msn bot last visit powered by MyPagerank.Net Msn bot last visit powered by MyPagerank.Net Yahoo bot last visit powered by MyPagerank.Net





Powered by aeka.persianblog.ir

بانک صوت و فیلم مذهبی
PageRank
بسيجي يعني علي
مجله دانش سبز
PageRank RSS Feed Readers outils webmaster
دریافت کد
>>فرم اشتراک<<
{PAGETITLE}
pagerank search engine optimization Submit ExpressSearch Engine Marketing Services تماس با ما