گیاه " چویل " chavill

 

گیاه " چویل " chavill در فرهنگ لری بختیاری

نماد سرسبزی وخوش بویی

وعطری که شبیه هیچ گیاهی نیست

 

 

ای چویل تو اینگونه عطر افشانی مکن ...

چرا که در هنگام عطر افشانی وبودادن تو من در گرمسیر هستم

 

 

چویل گیاهی است سبز کمی مایل به تیره ، خوش عطر وبو ، دارای برگهایی شبیه گیاه خوراکی شود یا شید ورازیانه از تیره ی چتریان با برگهایی کشیده تر وساقه ای ترد وبسیار لطیف در روزهای نخستین شکفتن ورویش ، برآمده از غلافی سفید رنگ که سبزی آن را زیباتر نمایان می کند .

این گیاه در کوهستان های برفگیر وسرسبز سرزمین بختیاری ( ییلاقات) در فصل بهار واوایل اردیبهشت با ذوب شده نخستین توده های برف از روی زمین وصخره ها وهمزمان با رویش قارچ خوراکی ، کرفس ، تره کوهی ، بن سرخ ودیگر گیاهان دارویی وخوراکی رویش خود را آغاز می کند وعمر آن بیش از یکماه تجاوز نمی کند . ولطافت و زیبایی خود را همچون عروسی سبز پوش در آغاز رویش نخستین گیاهان از دل طبیعت خدادادی به تماشای صخره های سخت و کوهستان های پر از رنگ وبوی خوش دیگرا گیاهان می گذارد . در هنگام رویش این گیاه می توان از چند متری عطر وبوی خوش وبی مانند آن را به مدد نسیم روح نواز کوهستان به خوبی حس کرد . در فرهنگ وزندگی مردمان لر بختیاری ونیز در ابیات تغزلی محلی گیاه چویل به عنوان نماد سرسبزی و خوش بویی جایگاه ویژه وکم نظیری دارد وهمچنین در نامگذاری نوزادان بعنوان نام دختر نیز استفاده می شود.

چویل عطری خوش بو دارد به گونه ای که اگر شاخه ای (به شکل تر ونه خشک )کوچک از آن را در فضای یک ساختمان معمولی قرار دهید عطر آن به خوبی همه ی فضای خانه را فرا می گیرد . عطر دل انگیز چویل بهانه ای ست تا آنان که این گیاه سحر انگیز را برای یکبار هم که دیده اند وعطر آن در خاطره شان باقی مانده است را به دامن پر مهر طبیعت فرح بخش سرزمین های ییلاقی بختیاری نشین در فصل بهار بکشاند واگر این مهم میسر نشود (به دلیل روند روبه نابودی این گیاه همچون سایر گیاهانی که تنها یاد نامی از آنان باقی مانده ویا در معرض نابودی قرار گرفته اند ) تنها به خاطره ی گذشته این گیاه بسنده کنند .

چویل در زندگی روزمره وعشایری لرهای بختیاری برای خوش عطر نمودن بعضی مواد غذایی وخوش بونمودن مشک های تازه ساخته وپرداخته شده از پوست بز یا میش استفاده می شده است . همچنین از چویل به عنوان گیاهی برای ضد عفونی فضای محل زندگی نیز ستفاده می کرده اند . زنان عشایر لر بختیاری پس از اینکه پوست بز را برای حمل ونگهداری روغن حیوانی دباغی نمودند وجداره ی داخلی آن را پرداخته نمودند (جداره ی بیرونی پوست را به همان شکل باقی می گذارند تا وجود موهای کوتاه روی پوست بز مانع از تراوش روغن از طریق منافذ پوست به بیرون شود در صورتیکه برا ی تهیه مشک آب وجهت تبادل حرارت وخنک نگهداشتن آب جدارهی بیرونی پوست را نیز دباغی می کنند ) و نام آن را "خیگ " می گویند مقداری از برگها وساقه ی این گیاه علفی را درون خیگ روغن می گذارند تا ضمن خوش عطر وبونگهداشتن روغن در فصل زمستان که این روغن را مصرف می کنند خود را از عطر وبوی چویل محروم نکنند (برای تهیه خیگ به دلیل ضخامت ، دوام ونفوذ پذیری کمتر ، تنها از پوست بز استفاده می شود ).

دربین سرایندگان محلی لری بختیاری چویل به مانند کبک که در میان پرندگان نام خود را ماندگار ساخته است

چویل نیز در میان گیاهان این گونه جایگاهی دارد نمونه ای از شعرهایی که از این گیاهواژه در آن استفاده شده است :

چویل ای تو بو مده موزبوتو سیرم /موعد بو دادنت موگرمسیرم

ای چویل تو اینگونه عطر افشانی نکن من از بوییدن توسیر شده ام

چرا که در هنگام عطر افشانی وبودادن تو من در گرمسیر هستم

که از زبان فردی در مقام یک برزگر که در گرمسیر در حال درو برداشت محصولات کشاورزی است ویا فردی که به هر دلیل دور از ایل ومال زندگی می کند ودستش از چیدن وبوییدن چویل کوتاه است ودر حسرت فضای دل انگیز ییلاق و دیدن معشوقه ویار خود که در اینجا به چویل تشبیه شده است سخن می گوید که در هنگام کوچ واستقرار ایل در ییلاق وسردسیر از آنان جا مانده است .

یا

چویل دوز کمر باد اوشنیدس / دل کر کاردیم تر غم انجنیدس

چویل لطیف وترد روییده در میان کوه وکمر وصخره ها بوسیله بادآشفته شد  / دل عاشق(پسر) همانند گیاه "کاردیم" بوسیله خنجر غم له وتکه تکه شده است

کاردیم یا کارده kardim نوعی گیاه خوراکی وتردو شکنند با برگهایی پهن است که از آن آشی به همراه برنج یا گندم شکسته شده برای مصرف صبحانه است بسیار ملین است وخاصیت دارویی نیز دارد

که پس از چیدن آن را با کارد به شکل قطعات ریز در می آورند

انجنیدن : ریز ریز کردن گیاهی ترد ولطیف با کارد یا چاقو

چویل وادس بکنم ودندون کنم پاک

چویل را با دست می چینم وبا دندان غلاف روی ساقه های ترد آن را برمی دارم .

گیاه چویل هم اکنون در ارتفاعات 2200 متری کوه سفید در دهدز وکوه گره در چهار محال وبختیاری ونیز در بلندترین نقطه ی استان خوزستان یعنی کوه برفگیر منگشت با 3300 ارتفاع می روید که متاسفانه نسل این گیاه نیز همانند کرفس وحشی ، تره ی کوهی ، بن سرخ ، اندشت ، اوندوول ، وسایر گیاهان خوراکی ودارویی به دلیل مصرف بی رویه وعدم وجود برنامه های حفاظتی واحیاء رو به نابودی است . در صورتیکه عطر بی مانند این گیاه وسایر خواص در صورت انجام تحقیقات واحیاء ، کشت و پرورش آن به شکل آزاد وگلخانه ای می تواند در صنایع عطر سازی وغیره ... مورد استفاده قرار گیرد .

این هم یک خبر درباره گیاه چویل درخبرگزاری ایسنا 

 www.isnatums.com/news/archives/health/001648.php - 7k

گیاه چویل بهترین ماده برای تولید عطر و کرم است.
به گزارش ایسنا واحد علوم پزشکی تهران از یک کیلوگرم بوته سبز چویل 12صدم درصد اسانس به دست می آید و گلهای بازنشده چویل در معطر کردن روغن حیوانی و دیگر فرآورده های لبنی کاربرد زیادی دارد.
گیاه چویل در پنجاه هزار هکتار از عرصه های مرتعی استان کهگیلویه و بویراحمد در ارتفاع دوهزار و هشتصد تا سه هزار و دویست متری می روید.
تحقیقات حاکی از آن است که درگیاه چویل ماده مؤثر و نگهدارنده قوی برای مواد لبنی وجود دارد.
چویل در درمان بسیاری از بیماریهای گوارشی نیز کاربرد دارد.

منبع نشریه اینترنتی لور www.loor.ir

/ 3 نظر / 1372 بازدید
سید مهران علوی

با سلام مقداری بذر چویل نیاز دارم و اسه تحقیقات اگه جایی تو استان لرستان یا سایر استانها سراغ ندارین چه فروشی چه غیره فروشی تلفن تماس:9361109959

mostafa

سلام ضمن تشکر .ازنظرخواص فارماکولوزی وعوارض دارویی فاقد اطاعات است

امیرارسلان زرین

این گونه های کم نظیروخدادادی که عده ای ازسودجویان اقدام به ریسکنی آنها کرده ومیکنند نیازمند همت مناب طبیعی ومحیط زیست رابرای احیا ونگهداری می طلبد.انتظار داریم مسؤلین محترم همت کنند